Old Series 1997-2002

Introduction by C.W. Rietdijk

I feel a direct relation or analogy to exist between the following four phenomena:
(1) None among the great authors of antiquity turned against slavery;
(2) In relevant ages afterwards, extremely few criticized witch-hunt, the rack and cruel death penalties;
(3) In 1914, also the socialists in German parliament, out of sheer "We" sentiment, massively voted for the war taxes needed to start military aggression;
(4) From July 1999 up to now, no contribution has been sent in for this Discussion Page.

C.W. Rietdijk

Art and Rietdijk

I would like to open a discussion on Rietdijk's position concerning 'modern' art. Let me first say that I am generally in agreement with most of Rietdijk's theses and arguments. I think his is a courageous and well-founded position. However, I also believe that there is value in critically discussing Rietdijk's ideas, so that through discussion we may learn more about this mysterious world of us.

What I would like to submit for discussion is the following. I presume that Rietdijk will acknowledge that in the arts, as in science and indeed so many human enterprises, one can increase one's knowledge and skills, up to a point where one becomes a 'professional', or an 'expert'. So I suppose there are 'experts' in art, that is, people who are knowledgeable about art, and who know more about it and have better judgment of it than laypeople.

If that assumption is granted, however, how can Rietdijk maintain that so much 20th century art (especially Modernist art) is basically worthless as art, and the people admiring it are involved in nothing but admiring the emperor's clothes. I do find it difficult to believe, for instance, that all art critics are wrong in their judgment of Picasso's work (as Rietdijk presumably claims). Wouldn't such a position abolish all expertise in art matters?

Will van Peer
Utrecht University

Comment by Rietdijk

These remarks on the issue of "expertise in art matters" are important. Let me react in a few points:

(1) Though of course expertise will be a valuable asset to mankind, sometimes something goes wrong in some domain. Think of the medieval experts in religion we call "the clergy", or those in political economy in the Soviet-Union. Or - in our "open, modern society" - think of people like Derrida, Lyotard, Foucault and Rorty, who will be considered as "experts" in philosophy by most of the speech-making community...

(2) In The Scientifization of Culture
it is explained what did go wrong in much philosophy, the arts and social science. I.e., "expertise" in these domains to a considerable degree has been infested with ideology. Viz. by the idea that the world is incoherent to such an extent that truth and values are merely subjective and fundamentally a question of social or individual interpretation. Hence "anything goes" in art, provided that it is "original". Any composition of colors or series of sounds may represent some "value" or "truth", on condition that one "symbolizes" sufficiently and the artist is in the right "network", which becomes the decisive factor as soon as things become "subjective".

(3) To my mind, most - not all - experts in the arts have been discredited by several failures:
a. They neither were alarmed, nor roared with laughter, when Beckett said: "There is nothing to express, nothing with which to express, no power to express, no desire to express, together with no obligation to express." Or when John Cage confessed: "I have nothing to say and I am saying it." Or when they learned from Ionesco: "For I do not give solutions, either, no answers, I only ask questions, in a tattling way. I talk much, much, very much, in order to disrupt language. I pitch into the ideas by the uproar of the word." Or, finally, when Andy Warhol informed us that "All is pretty"... (For these quotations and references, see The Scientifization of Culture
, pp. 177 and 445.)
b. They could never explain to me what is the beauty of, or sense made by, say, Finnegan's Wake
, Barnett Newman's Who is afraid of red, yellow and blue? or music without moving melody or rhythm. If they were indeed experts, they should do more than producing verbiage about "original", "deep structure", "polarities", "a new outlook on sound", "alienation" and "new directions in expression".

(4) The most ominous thing about "experts" favoring "modern" art is that they clearly represent some orthodoxy: many people ridicule such art in private, but hardly anyone does so in public. The latter appears to be more or less taboo.

C.W. Rietdijk

Response to Rietdijk's comment

I have now had the chance to read Dr. Rietdijk's reaction to my initial discussion topic, and would like to react to his 4 points.

(1) I agree with his first point, but it is irrelevant. Even if one acknowledges this theoretical possibility, it does not follow from there that modern art is 'junk'.

(2) That expertise in the arts has become contaminated by the 'subjective' experience of the critic may be true, but is it not inescapable? How could a critic write about a poem or a symphony without taking into account his/her own subjective aesthetic experiences in reading or listening?

(3) I do not think that much can be deduced from the quotes under (3a): even if artists SAY that they have nothing to communicate, we need not believe them. Art works are judged on the basis of art works, not on the basis of what the artists tell us about them (often artists pull spectators' legs when asked to comment on their own work). Rietdijk's objection under (3b) I consider as more solid. If experts cannot explain the reasons why a particular work of art is beautiful, then that may be a devastating observation. I would like to say in the art critics' defense, however, that explaining 'beauty' is a notoriously difficult task. So perhaps Rietdijk is asking too much.

(4) That art critics represent their expert knowledge as orthodoxy may be true in many cases (though perhaps not all), and that one is considered slightly insane by them if one cannot see the value of much modern art, is an experience I recognize. But isn't that the 'normal' reaction of an expert, who cannot understand why the layperson is so ignorant?

I think the argument concerning the failure of art experts can be strengthened even further with reference to particular social experiments in which art critics commented positively (and with high-blown philosophical statements) on art works that turned out to have been produced by chimpanzees. Add to that the colossal failure of experts to recognize deliberate hoaxes and forgeries (such as the Van Meegeren case).

I would also like to add that 'expertise' in the art world may have come to mean something different, not what we usually understand by the term, but some kind of verbal ability to "comment" on art works or "interpret" them that apparently is seen as meaningful by many.

Will van Peer
Utrecht University

Rietdijk's position on modern art

I haven't read the book yet, of course, but based on your description of his position on modern art, I would be unlikely to consider seriously anything else in the book. I know that would probably be a mistake, as he is undoubtedly an expert on some things and insightful on others. In fact, as someone trained in science (physics and engineering) and as an artist, I find his position insulting. It assumes that I am a dupe and cannot think for myself. He may be correct but that would just be a random guess.

It also insults other serious artists, collectors and supporters of art. Sure there are charlatans and dupes, same as in any other field. But we can't dismiss science, for instance, because of the charlatans. I have been an artist for over 30 years. And because I also write about art and artists (but I am not a critic) I know hundreds of artists, among them many "modern" ones, some fairly famous. The best among them are people of complete integrity and high intelligence. Many of them continue to work at their craft despite financial hardship. If they are in it for the money or to fool people, god help us all. They can discuss their work articulately and even brilliantly, although the layman wouldn't understand any more than the layman would understand a discussion among, say, microphysicists.

If I, as a layman, didn't understand the work of microphysicists, would it be appropriate for me to claim that they were, at best, deluded and that the people who granted them money for research were simply naive?

Of course not. Yet anyone in the field would be able to tell you about the quality of the work those scientists were doing. A good science journalist could explain it to the "public". And someone like, say, Lewis Thomas or Carl Sagan or Jacques Costeau could tell about their work in a way that the public would get. The hard-to-understand scientists aren't less valuable and they are certainly not frauds.

I'm afraid that Dr. Rietdijk is using logic as a shield to explain away something he doesn't get. Just because he, an ostensibly intelligent man doesn't "get" something, doesn't mean that it doesn't exist. I think you are right to be concerned that his position would "abolish all expertise in art matters?".

Benny Shaboy

On Shaboy's reaction

I have read Benny Shaboy's reaction to my piece and to Rietdijk's view of "modernist" art, and am a bit troubled by the tack it takes. Although I do acknowledge that people may find that they are "insulted" by a particular argument, I think that that feeling can never be held against a speaker in a rational argument. People were really insulted when they heard from Galileo that the earth was not the center of the universe. So I fail to see the gist of the argument in Shaboy's reaction. Preventing all ideas and words that some people find insulting is not going to help us much.

Will van Peer
Utrecht University

An art historian on Rietdijk and modern art

Being an art historian by profession myself, I would like to give my full support to Rietdijk's depreciation of today's current art criticism. Its favoring modern art has developed into an orthodoxy indeed, any dissenter being treated as an outcast or dismissed as an ignoramus.

If one takes a closer look at this phenomenon, the parallel with institutionalized religion becomes evident. Art critics nowadays act like high-priests, pretending they're blessed with impeccable taste and God-given insight. Resembling intolerant ayatollahs, they're ready to condemn and excommunicate anyone who questions their authority or refuses to be a "believer". The vocabulary in which they advertise works of art is vague and meaningless (of which Rietdijk has given some examples), only serving as ritual formulas to be easily recognized by a credulous herd.

This situation has its obvious roots in the artist's claim to a higher "sight" or "sensitivity" during the Romantic period around 1800. Subsequently, the nineteenth century gave birth to the anti-social artiste-bohémien
, whose contemptuous views on modern society were considered inherent to this artistic "sight" and "sensitivity". The earliest art critics were writers from the same milieu, like Baudelaire, who - being artists themselves - also claimed to have this divine and apodictic "sight". But while Baudelaire was still able to formulate his opinions on contemporary art in a clear and meaningful way, his modern successors have become pretentious oracles repeating the same hollow phrases over and over again.

The 20th century artist posing as a shaman (as Joseph Beuys did) and claiming absolute "artistic freedom" stems from the same Romantic tradition. With the rise of modernist movements at the beginning of this century, academic traditions (in which Baudelaire's contemporaries still worked) lost their primacy. Old standards became meaningless to artists, who now deliberately tried to "break down the museums" (as the Futurists propagated). From now on, beauty was in the eye of the beholder and works of art could no longer be judged according to traditional criteria (as to skillful execution, content, etc.). Deciding whether some artefact is a "genuine" piece of art thus became the high-priest's prerogative.

In Tom Wolfe's brilliant The Painted Word
(1974) the ways in which these high-priests sell their newest trends to the public are described in full - hilarious - detail. All new trends, especially the postwar ones, have had their own ayatollahs dictating the supremacy of their new "concepts". Not surprisingly, most artists followed these directives, trying to make a living. Museum directors, being the ultimate conformists within the art world (though they like to pose as nonconformist innovators), did so too. And soon all museums were loaded with the same trendy stuff: Jackson Pollock, Willem De Kooning, Karel Appel, Barnett Newman, Andy Warhol etc. etc. Artists ignoring these trends, especially those against-the-grain-types who stuck to academic tradition, were kept out meticulously.

The strangest thing about all this is that our modern millionaire artists have succeeded in maintaining their reputation as subversive elements in society, as worthy successors to the 19th century bohème
. To many, Pollock and De Kooning are still courageous freedom-fighters, in spite of our recent knowledge that these heroes of independence were generously sponsored by the CIA during the Cold War and in spite of the well-known fact that our establishment has invested millions in these artists' works. The notion that modern art represents well-protected vested interests still remains an utter taboo.

I think Rietdijk is right in condemning meaningless modern art without beauty or content as studied humbug. I also think he is right in condemning the incessant propaganda for modern art in our media as a deliberate attempt to propagate relativism of values. And I am as convinced as he is of the fact that this relativism serves an establishment with an interest in manipulating people's uncertainty.

To my opinion as an art lover with a lot of "expertise in art matters", most modern artists are charlatans - or, at best, trendy fellow-travelers - profiting from the situation that "expertise in art matters" is monopolized by a theocracy of modern art ayatollahs with hidden interests. There are clear signals, however, that the tide is turning. If I may give art collectors a sound advise: sell your abstract paintings now, because they will be worthless within a couple of years.

Bob van den Boogert
University of Amsterdam

Rejoinder by Rietdijk

Some brief comments on Van Peer's response:

Re (1): Indeed it does not follow that modern art is "junk", but it does
follow that we should not accept "expert" opinion too readily beyond the exact sciences.

Re (2): Such inescapability may exist to some measure - reducing the value of expertise -, but why so much bias for the positively incoherent (Beuys, Cage, Joyce,...), the more so as the relevant experts stick in verbiage in justifying such biased taste?

Re (3): The fact remains that not merely the experts were not alarmed, but they neither answered to Beckett and the relevant others: "What a pity that you are so modest in your assertions, for they contrast with the deep meaning and beauty of your actual works." Actually, Beckett's, Cage's and Warhol's nihilistic pronouncements, and Ionesco's "disruption", precisely express
the spirit of the works in question, their own and those of most "abstracts" in general.

Re (4): It was not in the first place my point that the experts themselves
present their expert knowledge as an orthodoxy. My point was that our establishment as a whole will accept it so. This betrays some (ideological?) social pressure that is open to suspicion. What is its function?

C.W. Rietdijk

On expertise in art

The speaker who wants to make a sensible statement about artistic merit must have an implicit, or better explicit, norm. Let us try a very old and respectable norm: a work of art should show harmony; the different parts of it should fuse together in a unified whole. That's why good art is artificial. Unlike life, it transcends accident and arbitrariness, and gives the suggestion of a definite form.

A norm is not enough. You also need shrewdness. A work of art may not be visible at first, since it could be covered by a thick layer of fame
. Fame prevents a lot of admirers from seeing that a good many paintings by Van Gogh, from October 1889 on, suffer from repetitive brushstrokes. It seems equally difficult to admit that about half of Cézanne's oeuvre is a failure (the painter himself had no difficulty admitting). For an unbiased judgment it is necessary to ignore the artist's lofty reputation.

Take for example the widely known Dutch painter Karel Appel. He developed the heroic pose of the primordial cave man, very much in accordance with the public's notion of the artist as an uncouth bohemian. He shouted: 'I am a barbarian in these barbaric times', and: 'I just mess around' ('Ik rotzooi maar wat an'). Intellectuals admired him as the symbol of anti-bourgeois freedom, doing all the things forbidden by their parents.

But what about his painting? The early Cobra work is not very promising: crude imitations of children's drawings, influenced by Klee but without the humor. But in the fifties in Paris, he learned from the French abstract colorists that you need not restrict yourself to red, blue and yellow, and that you can mix secondary shades without muddy smearing. The period between 1953 and 1960 is his heyday, I think. Like a latter-day Kandinsky, but far better, Appel made a series of beautiful, concentrated paintings, most of them a unified whole, full of internal logic. He did this not by careful planning, but by spontaneously attacking the canvas. Of course this is not the spontaneity of every-day life, but the studied practice of the violinist or ballet-dancer.

In the sixties Appel's art deteriorated quickly to a show of disorganized gestures. Sizes got larger and larger, the speed of the execution amazing. He kept his promise of 'messing around'. This is indeed life itself, full of sound and fury and boredom. He made thousands of works and earned millions of dollars. The output is so vast that he is unable to remember his own paintings or to distinguish them from forgeries. No wonder that Rietdijk and a lot of other people think him a charlatan. But he may still honestly believe that his recent work is important art. The heights of self-deceit are dizzying.

The work of Karel Appel, then, is hidden behind a screen of propaganda, originated by himself, but enlarged and embellished by a herd of gallery-owners, art historians, critics and museum curators. These people call themselves experts
. The task of the real expert is clear: digging up, like an archaeologist, the few precious objects buried under the trash. In Appel's case, this is rewarding. Don't try Andy Warhol or Julian Schnabel or Georg Baselitz or the witch-doctor Joseph Beuys: under the massive heap of humbug you will find nothing worth looking at.

More about this in my last book:
Was Pollock kleurenblind?
ISBN 90 254 0890 7

D. Kraaijpoel
The Netherlands

Dutch progressivism and Rietdijk’s position within the intellectual debate

I have scanned C.W. Rietdijk's web pages with great interest. I do not agree with all of his ideas, but there is some interesting stuff there. I would like - for now - to have a few questions answered.

My first question is: is it a coincidence that you write in the Netherlands, widely known for its commitment to progressivism and liberalism (in the U.S. sense of the word)? Being Dutch myself, I am aware that typically the Dutch are a people that never met a cause they did not like. The situation you describe with regards to the institutionalization of aid to the underprivileged (victim think), Third World-ism, the pseudo-Bohemian nature of art, the continuous assault on bourgeois values in the media, etc. is more vehement in the Netherlands than elsewhere in the Western world, is my strong impression. Elements of your description of 'political correctness' are present in every industrialized society, but they are more consistently adhered to, and form more of an official doctrine in the Netherlands, than anywhere else that I know. Does your work in some sense constitute a reaction to the Dutch compulsion to be progressive?

My second question is: who are your intellectual ancestors and philosopher-peers? At least on your website, you do not mention intellectual ancestors, kindred spirits and the like. Your book contains an introduction by Hans Eysenck, but that's it, as far as I can see. However, it is not hard to recognize in your opposition to victim think the voice of a Thomas Sasz, or in your ideas about technology the ideas of, say, Ayn Rand.

Koos van der Wilt
Los Gatos

Rejoinder by Rietdijk

(1) You are right in suggesting that, being confronted with the egalitarian "extremism" prevalent in the Netherlands, I emphasized explaining - and criticizing - (pseudo)progressiveness and the associated political correctness.
Still, such explanation and criticism appear in my books within the much greater scope of the basic antithesis between progress and "irrational" vested interests. Somewhat paradoxically, current "liberalism" and the cult of the "deprivileged" are largely on the side of the latter rather than the former. In particular, they are essentially immoral
, devaluing the concepts of (human) quality and moral failure.
More specifically, they are ideological instruments of hypertrophied "helping bureaucracies" (also compare inefficient aid to the Third World) and "leftist" political parties that prefer to exploit resentment rather than fostering progress.

(2) The circumstance that I am neither right nor left in the current sense contributes to making it difficult to speak of my "intellectual ancestors". Essentially, the Enlightenment, Voltaire and the Encyclopédists are so, but I deem naive the idea that man is "good by nature" and is merely spoilt by bad environments that are supposed to roughly define him. On the contrary, research shows that genes - and, therefore, genetic engineering and eugenics - are also important: "nature" even more than "nurture" creates underclasses, criminals and addicts.

(3) In various respects - e.g., as to technological progress and New-Leftism - I much sympathize with Ayn Rand. But I differ of opinion from her as regards ethics and "laissez faire" (the role of the government). I.e., I find too much emphasis on individual egotism with her and too little compassion with victims, and I miss a significant role of well-organized government as a truly democratic instance vigorously enforcing integrity
and acting as a countervailing power for the sake of the public interest against organized group interests - cartels, unions, doctors, crime, organized religion and pressure groups in general. In my opinion, Ayn Rand is also somewhat too much associated with the traditional right, which is not particularly interested in bringing the world under rational and moral control, and in optimizing happiness at all. (Within this scope, it opposes euthanasia, sexual freedom and "pornography", genetic engineering applied to man, compulsory lie-detection applied to politicians interviewing each other,... It is too much in awe of man and society as they historically developed.)

(4) My position of attacking the sacred cows and taboos of both the pseudo-left and the right did not contribute to making my work popular with the powerful of the earth and with those many who derive their identity and inner support from belonging to some "accepted" group, especially in our "other-directed" era (remember Riesman). Hence, they apparently even hesitate to contribute to this discussion page, though between 20 and 30 people daily visit the site on my books.

(5) Could it possibly be that, more generally, the massive domination of superficiality and the atmosphere of the tv commercial, and the de facto
aversion to serious discussion with so many, do not constitute a mere question of "stupid genes"? Could they also be something unconsciously fostered by the powers that be as a successor of censorship, viz. in reducing the role and power of rational and moral argument?

C.W. Rietdijk

On the role of science and taboos in society

On to something different, even though I have given the reason why the left turns me off much thought, and I still do not quite understand it. I tend to share (some) of your techno-optimism. Naturally, in Silicon Valley, many people do, and the Genome project etc. are the subject of interest in newspaper articles, etc. Mapping the human genes will be, to say the least, revealing, and create a host of new questions. One of the questions arising is who will decide what we will do with the information. In your answer to my last questions, you used the italicized phrase "bringing the world under rational and moral control". While this is laudable, a concern that will be raised immediately by almost anyone is: who will determine quite what is rational and moral? Suppose I acknowledge the non-relative nature of morality (and I do), what if my neighbor does not acknowledge the same concept of morality as do I? These questions take on an astute urgency in the area of genetic engineering, of course.

Another question. You advocate the use of scientific principles in setting up something closer to a rational society than exists currently in the West. I have witnessed, and through the net witness, political irrationality on both sides of the Atlantic Ocean, so, again, this has my sympathy. However, the nature of science is also misunderstood by large parts of the public: results are, of course, perpetually subject to debate, and paradigm shifts etc., even in what is the model for all science, physics. Science consists, we would hope, of a methodology, not so much in a body of truths arrived at as in a methodology, and people do not even necessarily agree on the existence of a firm scientific methodology, see Kuhn, Popper, etc.

If we say we will apply science to setting up a rational society, will we not within the blink of an eye find ourselves in the company of B.F. Skinner with "Walden II", and other social scientists who have proposed rational societies before? In other words, are you being Utopian?

My last question for the day concerns taboos. You make much of the irrationality of taboos in current society, both left-wing and right-wing taboos. You propose the abolition of both. However, do not taboos also serve a function in societies? Many things you would (I surmise) consider immoral, such as stealing, being dishonest at work, and so on, are covered by taboos. I remember a story about yams, sickle cell anemia and malaria where some taboo existed among an African tribe against eating yams that ultimately saved the members of the tribe against malaria, I think by preserving sickle cell anemia, which plays a role in preventing malaria. In any event, the interplay between all these things was quite complex, but the taboo regulating them was powerful in the prevention of harm to the members of the tribe. Don't, in your opinion, taboos and tradition play in general at least some role in making possible co-existence between members of a society?

Koos van der Wilt
Los Gatos

Rejoinder by Rietdijk

(1) What will we do with genetic information? My suggestion is: let prospective parents decide what positive corrections as to their reproductive cells will be applied in a laboratory, under the supervision of genetic and medical experts. These would have the task of preventing what could be dangerous to the health of the child. This will foster evolution, in spite of possible problems. Let the law regulate this matter via the paths of democracy. Thus we would continue social evolution of the past couple of centuries: letting free markets and democracy do their work, and trying to improve them in the process.

(2) Democracy, in coherence with a general rationalization of thinking to be expected from the increasing impact of science and technology, will also guide us as to "what is rational and moral". Think of our progress as to this since, say, 1800 AD. Better lie-detectors, coupling of computer files to detect fraud, and genetic screening finding out much about individuals - whether they could be dangerous, or be a good mate for you - could do much more. All of this will gradually
develop, leaving us much time to learn.

(3) Also as to your question about methodology and "a body of truths" I suggest our enthusiastically continuing the path of increasing knowledge, technological sophistication and moral enlightenment. Methodology does no more constitute a fundamental
problem in modern science.

(4) In all, I do not believe in Walden II's or enforced Utopia's, but in free markets "countervailed" by democratic governments, in referenda (on non-technical issues) and in increasing knowledge, also about human nature and the differences between people. Such knowledge will facilitate genetic engineering and eugenics on the basis of facts and rational values. The latter will gain influence according to the gradual disappearance of religious orthodoxy and the growth of enlightened utilitarianism as our moral basis.

(5) It is necessary to discriminate between (a) rational prohibitions, e.g. with respect to stealing, and (b) dogmatic taboos. The former aim at reducing suffering, whereas the latter very often increase it, or reduce happiness. All taboos and prohibitions should be "screened" rationally
as regards their impact on happiness. As to the yams: sometimes an "irrational" taboo will work favorably, simply by chance; or was it old experience with the African tribe? Experience ossified into a taboo?

C.W. Rietdijk

Open letter to Professor Alan Sokal

Dear Professor Sokal,

As a colleague theoretical physicist who, just as you, is also interested in philosophy, I address you in connection with your active and successful fight against postmodern nonsense about science. I read your pages on the Internet and am enthusiastic. You are so much right that I have nothing to add to your subject proper. "Sokal's Hoax" is already a standing expression.

Still, it could be appropriate to broaden the subject beyond the extremism of various postmodernists as regards our discipline. Within this context, I was happy to see that you are interested in social matters too, i.e. that you are on the side of progress with some degree of militancy.

Now I feel that, in Derrida's, Lyotard's, Irigaray's and Harding's "hermeneutic" or "transgressive" bunk about Relativity and Quantum Mechanics, we merely see the tip of an iceberg. An iceberg that has much to do with a fundamental division in society in general, viz. the one of progress versus corrupt or at least irrational power. Or, that of enlightened thinking versus those parts of the establishment that have much to fear from it. Let me clarify this in some theses.

(1) We should not restrict our criticism of postmodernism to its "treatment" of natural science but extend it to its very way of thinking and "arguing". Neither is the current wave of relativism and irrationalism limited to postmodernism. The latter is a mere specimen of a more general tendency in modern philosophy, to the effect that it turns against rationalism, objective values based on reason, and the ideas of the Enlightenment at all. Think of existentialism, structuralism and authors like Foucault. Even think of Wittgenstein and pseudo-rationalistic neo-positivism who/which abandoned the crucial concepts of "understanding" and "rational models".

(2) Dominating tendencies in modern "abstract" art join flawlessly with anti-rationalistic philosophies in that their purport is suggesting that man and the world lack any coherent, scientifically understandable order, that reason and values are inherently subjective or context-defined and that, therefore, the idea of progress does not make sense.

(3) Now it is naive to ignore the fact that so powerful philosophic, artistic and general ideological tendencies among intellectuals - also think here of dominating relativism in the social sciences - could be "a mere coincidence". As substantially progress-minded thinkers we should know it is interests that (unconsciously) not only dominate politics but major general ideas too. Hence I suggest our no longer considering the extravagances of postmodernism "discussing" physics as an isolated specimen of craziness with a limited category of academics.

(4) In fact, fashions of thinking from existentialism to Foucault to postmodernism to "abstract" art have a common message: "down with the Enlightenment". That is: "The argument, reason and objective rational values do not have the last word, because arguments depend on extra-rational premises". (The latter always remain vague.) Now my core-thesis is: In the 18th and 19th centuries reason and the Enlightenment were fought by the Church, dogma, traditionalism and often by open censorship and bajonets. In our 20th century these were succeeded by other, more disguised means of fighting or undermining reasonable argument, among which are precisely the ones elucidated above. I.e., Derrida, Foucault, Lyotard, Lacan, Beuys, Rauschenberg, etcetera embody modern successors of the Church and anti-Enlightenment, with a "progressive" label. They just as well fight reason and undermine the idea of progress. Hence their popularity in the media and with the establishment.

(5) In other words, conservatism got new clothes in opposing reason, rational values and the idea that they are our outstanding instruments in fighting injustice and irrational power and privilege. Fine for those thriving on those... Let us not fall into the trap of not seeing the wood for the trees: the nonsense of Harding, Irigaray, etcetera etcetera should not so much be fought for its own sake, but for the deeply reactionary trend of which they are mere caricatural extremes.

C.W. Rietdijk, D.Sc.
The Netherlands

Verwijdering van het misdaad-gen

Geachte dr. C.W. Rietdijk,

Volgens de befaamde 'Minnesota Twin Study' van Thomas J. Bouchard (Science, Oct 12, 1990) is het aandeel van onze erfelijkheid in ons gedrag ongeveer 70 procent. 'Links' heeft dit feit altijd hevig bestreden want dit staat de 'maakbaarheid' van de maatschappij in de weg. U heeft gelijk: 'genetic factors are the main cause of crime'. Om criminaliteit te bestrijden moet je dus niet de maatschappij, maar de menselijke genenschat veranderen. Ik lees in een van uw nieuwsbrieven dat men in Engeland een methode heeft gevonden om in ei- dan wel zaadcellen omgewenste genen te verwijderen. Welnu. Dit opent interessante perspectieven.

Er is een gen waarvan historisch en wetenschappelijk is bewezen dat het zeer criminogeen is. De bewoners van onze penitentiaire inrichtingen zijn voor meer dan 90 procent in het bezit van dit gen. Dragers (carriers) plegen meer dan 90 procent van alle moorden, inbraken, geweldsdelicten, oorlogsmisdaden, vermogensdelicten en alles wat in de ogen van God en maatschappij verboden is. Dat doen die dragers niet alleen in Nederland, maar overal in de wereld. Niet alleen nu, maar in alle tijden. Het moet nu toch zo langzamerhand biotechnisch mogelijk zijn om dit Y-gen uit het genoom van de Homo sapiens te verwijderen? Als de mensheid van dit criminogene gen wordt verlost en voortaan alleen zal bestaan uit homozygote XX-individuen, zal de criminaliteit bewijsbaar met minstens 90 procent dalen. Het zij zo. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Graag uw reactie,

Jan Paalman

Reactie van Rietdijk

Geachte heer Paalman,

Hoewel ik het eens ben met de globale strekking van uw discussiebijdrage, en zeker ook hoop op genetische ingrepen in de toekomst die de criminaliteit krachtig zullen terugdringen, twijfel ik toch aan de complete feitelijke correctheid van sommige van uw stellingen.

(1) Het verwijderen van ongewenste - ziekte, misdaad of zwakbegaafdheid stimulerende - genen, of zelfs maar de kennis daarvan, is qua mogelijkheid of "stadium" minder ver, op dit ogenblik, dan u suggereert.

(2) Het verwijderen van het Y-gen zou betekenen dat er inderdaad alleen XX-individuen overblijven, dat wil zeggen, alleen vrouwen! Zou dát niet even een ramp zijn ?! Probeerde u me in het ootje te nemen? Wilt u het kind met het badwater weggooien?

C.W. Rietdijk

On Reactionary Philosophy and Modern Art

I've skimmed through the essay "On Reactionary Philosophy and Modern Art". I certainly agree with the author on affirming the importance of reason and scientific research. And yet I think he would do well to consider psychotherapist Otto Rank's criticism of Freudian psychoanalysis over 65 years ago. Rank pointed out that the failure of early psychoanalysis was that it mixed the roles of psychotherapy and scientific research: the method of research and the method of therapy were conflated.

Rank calls art and philosophy "spontaneous therapies". What this implies is that the scientific enterprises and the therapeutic (artistic, philosophic) enterprises fill two utterly different and incommensurable roles. While precise methodologies and systems are required in the former, they have always been of little use to the latter, which relies on aesthetic/emotional experience. Foucault's pronouncements on power and knowledge or Derrida's ruminations on "differance" do not take as their goal the invalidation of scientific inquiry: they instead belong to the poetic, the literary, and the aesthetic domain, the goal of which cannot possibly be confused with that of the physics laboratory or the medical hospital. (All of the "philosophers" whom the author cites are aesthetic philosophers, not philosophers of science.)

C.W. Rietdijk claims that for contemporary artists and philosophers, "torture and Auschwitz are OK provided that you as a subject, or your traditions, feel them to be so, as the Nazis did." This is an insensitive and libelous statement unsupported by any evidence that any contemporary philosophers and artists hold such an attitude. The therapeutic role of art and philosophy is to alleviate suffering. I have never encountered a statement glorifying genocide by any of the writers that Rietdijk cites; on the contrary, I have read statements by a number of them specifically rejecting the attitude that Rietdijk attributes to them.

"While medical therapy, in general, aims at preventing the destructive process by removing its cause, psychotherapy on the other hand is somewhat different ... These forms of help do not pretend to uproot the cause of the suffering - the emotional life - but they accept it, affirm it, and attempt to give it liberating possibilities of expression. In a word, they are cathartic. However, they unburden only temporarily and have to be applied again and again. To this form of therapy belongs, first of all, love - moreover, the enjoyment and production of art ..." (Otto Rank, "Emotional Suffering and Therapy").

Scientific experiment can inform the process of therapy but it cannot replace it. Physicists have never consoled nor provided an expressive outlet for the grieving, the anxious, the restless, the lonely, the abused, the depressed, the neurotic - and they never will, nor should they be expected to. Nor should we have reason to take alarm when art and philosophy and other therapies use concepts like "indeterminacy", "chance", or "intersubjectivity", for that is how they fulfill their unique purpose. The arts and humanities are not halting rational inquiry or public discourse (if anything, they are in danger of becoming relegated to the dusty corners of culture only to be replaced by mass consumerism). If contemporary artists are so often not criticized (even though, contrary to your statements, there have always been loud protests against the often outrageous nature of such art) it is because they are so often successful in their expressive (therapeutic) role.


Rejoinder by Rietdijk

Dear Nathan,

You address two main problems: (1) science and psychotherapy, and (2) my accusation that various modern philosophers and intellectuals (implicitly) accept Auschwitz and torture.

(1) I see an important common aspect of science and psychotherapy: seeking truth, articulation, catharsis, and the Aha-Erlebnis
, that is, understanding, up to and including "emotional understanding" and relief. People like Foucault and Derrida are mystifyers in denying the very existence of objective truth and by also denying any articulate and transparent model of the world to be possible. In doing so, they fundamentally accept uncertainty - the source of most anxiety and neuroses. They even have a heartfelt sympathy for uncertainty and the accidental, in turning against the complex of ideas of the Enlightenment. In my opinion, the essence of psychotherapy is causing troubled waters to become transparent and the uncertainty to be brought within the realm of rational and/or moral controllability. The complex of ideas of Foucault, and also those of postmodernism, have an opposite purport: devaluing, or denying the possibility of, man as achieving a coherent complex of emotional and rational Aha-Erlebnisse. Art has the function of contributing to such goal. Not to be "incomprehensible".

(2) Of course, not many modern thinkers openly
accept torture, Auschwitz etc. But in saying that good and evil are relative, and only based on social agreements, on preferences of the community, rather than having an objective basis in a moral order of the universe, one implicitly accepts Auschwitz. For as a moral relativist one cannot declare in default the Nazis if they tortured and murdered: they were legitimately acting according to their social agreements, not violating any objective moral order. For the latter does not exist, relativists maintain.

C.W. Rietdijk

Again: On Reactionary Philosophy and Modern Art

I would like briefly to respond to C.W. Rietdijk's comments on my previous message. I have two points to make:

(1) Rietdijk writes: "I see an important common aspect of science and psychotherapy: seeking truth, articulation, catharsis, and the Aha-Erlebnis, that is, understanding, up to and including 'emotional understanding' and relief." This appears to be true, but science and therapy differ dramatically in how they reach this understanding and relief. Science (including psychological diagnosis, which differs from therapy) proceeds largely through rational induction and meticulous method. Therapy proceeds largely through play (in art and music and literature, for example), which is the process by which the patient is able to give constructive expression to powerful emotions. In many cases, one does not help relieve suffering by making patients even more painfully and agonizingly aware of their suffering; rather, one helps patients by allowing them constructive expression of it. Play is a very important part of this, and play is important in many other areas of life as well; as Derrida said in an interview: "Within the university ... you can study without waiting for any efficient or immediate result. You may search, just for the sake of searching, and try for the sake of trying. So there is a possibility of what I would call playing. It's perhaps the only place within society where play is possible to such an extent." Rietdijk seems to want a world without play and without healing, by placing a ban or moratory on all activity that does not confine itself to an inductive scientific method.

(2) Rietdijk purports to practice a lucid method of objective analysis; however, he never supports any of his statements. For instance, in his response to my message, he claimed: "The complex of ideas of Foucault, and also those of postmodernism, have an opposite purport: devaluing, or denying the possibility of, man as achieving a coherent complex of emotional and rational Aha-Erlebnisse." But he never demonstrates how this is true, and in fact it is incorrect. Take, for instance, Foucault's essay "What is Enlightenment?" where he states, "The critical ontology of ourselves has to be considered not, certainly, as a theory, a doctrine, nor even as a permanent body of knowledge that is accumulating; it has to be conceived as an attitude, an ethos, a philosophical life in which the critique of what we are is at one and the same time the historical analysis of the limits that are imposed on us and an experiment with the possibility of going beyond them." Further reading of Foucault clearly reveals that he is not a "moral relativist" who believes that everything is permitted, as Rietdijk claims, but a thinker with a very specific and limited field of inquiry who shows that we can never relinquish our responsibility toward justice and must continually critique institutions of injustice: a very coherent and responsible ethos.

In conclusion, Rietdijk merely repeats the same claims ad hominem, without offering any textual or empirical evidence of their truth. He renounces all playfulness, and his austere rhetoric on matters of aesthetics is nothing more than an unsubstantiated yet rigidly held opinion; his scholarship is not only libelous, but is also irresponsible insofar as he attempts to present his own opinion as objective truth, which is the very relativistic mistake that he (erroneously) attributes to the artists and philosophers he considers enemies.


Rejoinder by Rietdijk

Let me give these points:

(1) Indeed I consider "search[ing], just for the sake of searching, and try[ing] for the sake of trying" to be rather fruitless, also as a therapy [see also (2) below]. It simply fits in postmodern philosophy as one more specimen of incoherence
and going nowhere.

(2) I am not against play as amusement, but perhaps there is already too much amusement, at least in the Western world. For the rest, I do not see psycho-analytic, behavior or eclectic psycho-therapies, or medicinal ones, having much to do with playing. But did I ever deny that, in some cases, "pseudo-catharsis" in the form of play may help?

(3) Science is far more than induction - though ideally always coherent
-, e.g., deduction, synthesis, creativity, intuition and refuting nonsense.

(4) In the very sentence you quote from Foucault he admits that "critical ontology" as aimed for by him is no "permanent body of knowledge that is accumulating". That is, it is no science but only "an ethos". That serves all sorts of purposes: it is typical non-information, "political" vagueness.

(5) Actually, Foucault even radically advocates incoherence, relativism, subjectivism and nihilism in the following quotation: "First of all, we can say that today's writing has freed itself from the dimension of expression. Referring only to itself, but without being restricted to the confines of its interiority, writing is identified with its own unfolded exteriority. This means that it is an interplay of signs arranged less according to its signified content than according to the very nature of the signifier." (Foucault in P. Rabinow, The Foucault Reader
, New York 1984.)

(6) This joins with the fact that Foucault actually excuses murderers, thieves and swindlers by considering them to be merely "criminalized" by society. In his nihilism he also goes so far as declaring reason not to be superior to unreason. (For documentation, see The Scientifization of Culture
, p. 176.)

C.W. Rietdijk

On lying politicians

Rietdijk (CWR) complains about "frequently lying politicians" and thinks that lie-detectors would be helpful. But helpful for what? What kind of lies has CWR in mind? Are they really that obnoxious?

I suggest that most lies have to do with the reasons given for the goals stated. People want their proposals accepted, and support them with arguments they expect to have the best chance to persuade some part of the public. Given the shaky frame of reference of the audience they give in stead of their real reasons the stuff that probably motivates that audience. In most cases it would be a hopeless task to rebuild a more sophisticated frame of reference in the audience before stating the corresponding sophisticated reasons to it. So, the lie consist in misleading the audience about what goes on in the mind of the politician. I can live with such lies. For that matter, as a lover in spe I sinned in the same way to some girls who needed a bit of verbal encouragement.)

Moreover, stating the real reasons can draw the attention of opponents to aspect of the case that will hurt the chance of success. I fail to see why this kind of lying is unreasonable. CWR clearly fails to acknowledge that politics is (besides all other things) a game, in which the playful elements are as essential as in a game of chess: the art of outwitting the opponent should not be scorned upon, but praised like any good move in a game of chess.

A somewhat similar argument can be stated for the province of law, that is equally detested by CWR for aspects reminding of playing games, where making 'bad moves' spoils the case. In law CWR's complaints are more convincing. This is because society as a whole request law enforcement as a means to protection. Where protection fails, law fails. Here I share CWR's concerns. But politics has much less to do with protection than with the battle of competing interests. There is sufficient scope for the art of debate and criticism in politics to fight any violence of truth, that is really doing damage.

This is a contribution from an early admirer of "Vooruitgang, cultuur en maatschappij", who does not fully understand what important new insights CWR promoted in 40 year of criticism after his courageous first work. Is he not repeating himself too much?

Henk Jonker

Rejoinder by Rietdijk

(I) In my opinion, the similarity of the cases of politics and law enforcement is much greater than Jonker feels. I.e., in politics too, lies will prejudice the public interest. A few suggestions as to concrete questions with using lie detectors may illustrate this:

(1) To the Dutch government: "Did you frustrate air strikes against Bosnian Serbs in the Srebrenica period? If so, why? Or did the French do so?"
(2) "Is it true that - as some experts assert - Dutch public bureaucracy is so slow in making building land available and in giving building permits that this constitutes a serious bottleneck, so that housing shortage continues and prices soared 60 % in 7 years?"
(3) Question to leftist politicians: "Could it be true that your deeper, half-conscious motive for not willing to reduce immigration of Third-World people is that you applaud the arrival of more "disadvantaged" because this implies more leftist voters in the future?"
(4) "Why did you refrain from militating in your Parliament against the situation that 80 % of EU agricultural-policy benefits land with the 20 % richest farmers, who don't need help?"

Question to Mr. Jonker: As 50 % of US voters feel our leaders to be crooked, and 79 % that it is a few major interests rather than chosen governments that are in control (NRC Handelsblad, 13-11-1996), doesn't it make sense then to find out something hitherto hidden in "the corridors of power"? By some very "intrusive" questions?

(II) Jonker suggests that few new insights appeared in my work after Vooruitgang, cultuur en maatschappij (1959). Well, see my latest book Wetenschap als bevrijding (1997), pp. 176-177, where nine insights and theories are listed that I feel to be representative for my socio-cultural work. Only the second and seventh can be found in Vooruitgang, cultuur en maatschappij. (They have been rather radically improved in later works.) Six ones - and many more explanations - were introduced in The Scientifization of Culture (1994). Inter alia, they refer to the "red thread in history" as a core element in my thinking, to an explanation of the major impact of relativism, "modern" art and anti-rationalism within an anti-red-thread context, to a radical extension of Schelsky's ideas on ideology and technology, to relations between microphysics and the paranormal, to Gödel's theorem and to various other major subjects, that are also integrated into a general socio-cultural theory.

C.W. Rietdijk

Op verzoek van Bart Croughs volgt hier de tekst van een column die hij eerder publiceerde in Intermediair:

Meer exhibitionistische salarissen, graag!

Marcel van Dam, onlangs in HP/De Tijd gevraagd naar zijn verdiensten, verklaarde dat het forse inkomen dat hij genoot terecht was: het was nu eenmaal wat de markt ervoor gaf. Dezelfde Van Dam ging vorig jaar in zijn Volkskrant-column nog heftig tekeer tegen het 'graaien' van de managers die het lef hadden een hoger marktsalaris te verdienen dan hij.

Het is een probleem waar niet alleen Marcel van Dam mee worstelt. Progressieve denkers die tekeer gaan tegen de 'exhibitionistische salarissen' die in het bedrijfsleven worden verdiend, zitten wel vaker met het probleem dat hun eigen salarissen ook behoorlijk boven modaal liggen. Goede raad is duur. Hoe aan te tonen dat de grens van wat er verdiend mag worden precies ligt bij wat je zelf verdient, zodat jouw verdiensten terecht zijn, terwijl de verdiensten van de mensen die het beter hebben getroffen getuigen van een verwerpelijk exhibitionisme dat hard aangepakt zou moeten worden? Het lijkt onbegonnen werk.

In de VS hebben in 1996 twee senatoren een wetsvoorstel gedaan waarin 'verantwoordelijke ondernemingen' werden beschreven als ondernemingen waarvan de managers hooguit 50 keer zoveel verdienen als de minst verdienende werknemers. Maar dit soort concrete voorstellen maken de zaak alleen maar erger, omdat de absurditeit ervan zo in het oog springt. Waarom is een manager die minder verdient dan het 50-voudige van de minimumloner een ethische, politiek correcte manager, en een manager die meer verdient een inhalige, materialistische, exhibitionistische graaier? Op welke wonderbaarlijke rekenmachine is dat uitgerekend? Waarom die grens niet leggen op bijvoorbeeld het 5-voudige, zoals Hans Janmaat onlangs heeft voorgesteld, of op het 500-voudige? Je hoeft geen genie te zijn om in te zien dat die grenzen allemaal even arbitrair en irrationeel zijn, en de anti-kapitalistische zaak bepaald geen goed doen.

De Duitse socioloog Helmut Schoeck verklaarde in zijn magnum opus 'Der Neid' het geklaag over mensen die veel verdienen uit afgunst. Een wat vriendelijker verklaring is een gebrek aan elementair economisch inzicht.

Boosheid over hoge salarissen van anderen getuigt niet in alle gevallen van een slechte inborst of een gebrekkig inzicht. Het is volkomen terecht wanneer het over overheidsdienaren gaat: hoe hoger de salarissen en gouden handdrukken die politici en ambtenaren elkaar toespelen, des te meer geld de overheid van de belastingbetaler afhandig moet maken, en des te minder er voor de belastingbetaler overblijft. Belastingbetalers hebben dus het grootste gelijk van de wereld wanneer ze zich boos maken over de gouden handdrukken voor procureurs-generaals. Veel mensen lijken te denken dat voor de privé-sector hetzelfde geldt: hoe meer iemand verdient, des te minder er voor de rest van de mensheid overblijft; veel verdienen is dus 'onethisch'.

Dit nu is onjuist. Anders dan het inkomen van de staat, dat onder dwang van de belastingbetaler afhandig wordt gemaakt, worden de inkomens in de privé-sector vergaard op basis van vrijwilligheid. Je kunt er alleen geld verdienen door producten of diensten aan te bieden die anderen meer waard vinden dan het geld dat ze ervoor moeten neertellen. Beide partijen zijn bij dergelijke transacties beter af. Hoe beter je je medemensen van dienst bent, hoe meer ze bereid zijn naar hun portemonnee te grijpen, en hoe rijker je wordt.

Voor de privé-sector geldt dus het omgekeerde van wat voor de staatssector geldt: hoe meer je verdient, des te beter is de rest van de wereld af. Het is dan ook geen toeval dat de mensen die in de priv(c)­sector de meest exhibitionistische inkomens vergaren (Bill Gates van Microsoft, Andy Grove van Intel, Larry Ellison van Oracle) tevens de mensen zijn die de wereld de informatierevolutie hebben geschonken. Vergelijk dit met wat Beatrix voor haar exhibitionistische miljoenenuitkering levert – krukkige, cliché-matige kersttoespraken vol hypocriet gepreek over andermans inhaligheid.

Dit stuk is geschreven met behulp van software van Microsoft, op een computer met Intel Inside. Het is dus niet louter uit sociale bewogenheid dat ik zeg: weg met de maatschappelijk verantwoorde ondernemingen! Leve de exhibitionistische salarissen!

Bart Croughs

Naschrift van Rietdijk

De heer Croughs vormt een welkom nonconformistisch element in onze "gebureaucratiseerde intelligentsia"; maar ditmaal ben ik het niet met hem eens. Enkele punten:

(1) Op 26-5-1998 werd op p.16 van NRC Handelsblad
verwezen naar langjarig onderzoek dat uitwees dat de beloning van directies nauwelijks enige correlatie vertoont met de prestaties van de onderneming in kwestie.

(2) Wanneer de optieregelingen deel uitmaakten van een werkelijk vrij marktmechanisme, beogend de meritocratische selectie van optimale managers, dan zou ik het geheel met de heer Croughs eens zijn. In feite echter is die selectie in zó hoge mate een kwestie van old-boys-networks dat zelfs de eerste belanghebbenden bij bekwame managers - de aandeelhouders - haar niet meritocratisch (via een vrije markt in kwaliteiten) blijken
te kunnen maken. Immers, we zien:

(3) Het overwicht van zittende directies en commissarissen op de aandeelhouders blijkt zo groot dat talloze beschermingsconstructies deze laatsten benadelen. Als de aandelen van een bedrijf 100 staan en een potentiële overnemer biedt 130, pleegt dat fijn te zijn voor aandeelhouders. Toch houden zulke beschermingsconstructies de overname dan vaak tegen: de directie
wil op zijn plaats blijven, en zet dat daarmee door, als old-boys-network.

(4) Bij Philips bleken de aandeelhouders ook zó machteloos of indolent dat ze 20 jaar slechte managers tolereerden, waaronder jaren een President die na 12.00 uur wegens alcoholproblemen niet meer aanspreekbaar was. Opnieuw prevaleerden de old boys.

(5) Mijn conclusie is nu dat ook inzake de optiebeloningen het old-boys-network gemakkelijk prevaleert boven het aandeelhoudersbelang van de bekwaamst mogelijke managers. Die bestuurders willen veel opties - of ze bekwaam zijn of niet
. En de aandeelhouders laten hen begaan zichzelf opties toe te kennen, zoals ze hen in de gevallen van de punten (3) en (4) ook lieten begaan.

Jarenlang - van 1950 tot 1990 - deed het Japanse bedrijfsleven het met 8 % groei veel beter dan het Amerikaanse. Maar managers verdienden in Japan 20 % van wat vergelijkbare Amerikaanse ontvingen. (Dit blijkbaar ondanks het niet geringe old-boys-gehalte van de Japanse situatie.)

We moeten de vrije markt in kwaliteit en prestaties verbeteren, en studie maken van dit probleem.

Nú werken opties mijns inziens demoraliserend omdat ze de gedachte van een positieve relatie tussen prestaties en beloning juist ondermijnen.

C.W. Rietdiijk

Nogmaals: exhibitionistische salarissen; reactie van Croughs op Rietdijks naschrift

"Op 26-5-1998 werd op p.16 van NRC Handelsblad verwezen naar langjarig onderzoek dat uitwees dat de beloning van directies nauwelijks enige correlatie vertoont met de prestaties van de onderneming in kwestie", aldus Rietdijk

Hier kan ik moeilijk van onder de indruk raken. Er wordt zo ontzettend veel slecht onderzoek gedaan in de sociale wetenschappen, dat moet Rietdijk toch met me eens zijn... Ik wil hier nog even afzien van de linkse, anti-kapitalistische instelling van de doorsnee sociale wetenschapper, die in het onderzoek nogal eens tot uitdrukking komt. Zelfs al zijn de onderzoekers in kwestie niet bevooroordeeld, dan nog is er de vraag of dit soort onderzoek überhaupt goed kan worden uitgevoerd. Ik zou graag weten: hoe is dat onderzoek precies opgezet en uitgevoerd? Hoe worden de prestaties van de managers precies gemeten? Dat goed te meten lijkt me bijzonder moeilijk, zo niet onmogelijk. Ervan uit te gaan dat buitenstaanders die geen enkele ondernemerservaring hebben (sociale wetenschappers) beter de productiviteit van bedrijfsbaasjes kunnen inschatten dan degenen die door hun succes hebben bewezen daar goed in te zijn, is een nogal merkwaardige veronderstelling.

Je kan natuurlijk zeggen: kijk naar de winstgevendheid van het bedrijf en kijk vervolgens naar de salarissen van het management, en kijk dan naar de correlatie (ik neem aan dat het onderzoek op deze methode gebaseerd is, maar als dit niet zo is zou ik van Rietdijk graag vernemen waarop dan wel). Maar dat is een zeer slechte methode, omdat de winstgevendheid van bedrijven slechts voor een deel afhangt van de productiviteit van het management. Er zijn veel andere factoren in het spel, en hoe wil je al die factoren uit elkaar houden? De economie is geen laboratorium waar je naar hartelust experimenten kunt doen, waar je 'other things equal' kunt houden.

Sommige bedrijven verkeren in de omstandigheden dat zelfs een geniale manager er geen winst mee weet te maken, en andere bedrijven verkeren in de omstandigheden dat zelfs een idioot nog mooie winsten weet binnen te slepen. Briljante beslissingen van managers kunnen hun vruchten pas jaren later afwerpen, wanneer er allang nieuwe managers in het zadel zitten; en ook van desastreuze beslissingen kunnen de schadelijke gevolgen pas jaren later zichtbaar worden, wanneer de verantwoordelijke managers allang weer verdwenen zijn. De overheid kan mooie opdrachten of subsidies verstrekken, de concurrentie in de wielen rijden met importbeperkingen, anti-trustwetgeving, vergunningenstelsels, enzovoorts enzovoorts. Dit heeft zeer veel invloed op de winstgevendheid van een bedrijf, maar met de productiviteit van het management heeft dit alles niets te maken. Bovendien hangt de winstgevendheid van een bedrijf niet alleen van een paar topmanagers af, maar ook van de productiviteit van iedereen die onder het management werkt. Een slecht personeelsbeleid kan vanwege de door de overheid ingestelde ontslagbescherming nog decennialang doorwerken, zonder dat de managers er veel aan kunnen doen. Enzovoorts, enzovoorts. Bovendien: welke managers vergelijken de onderzoekers met elkaar? Als je de managers van plaatselijke MacDonalds vergelijkt met de managers van Unilever, dan zul je zien dat bedrijven die miljardenwinsten maken inderdaad hun managers vele malen meer betalen dan bedrijven die hun winsten in tienduizenden uitdrukken, en dat er dus een hoge correlatie is tussen bedrijfswinsten en salarissen voor het management. Om deze conclusie te voorkomen zullen de onderzoekers zich waarschijnlijk beperkt hebben tot het vergelijken van bedrijven die ongeveer even groot zijn. Dat op die manier de correlatie een stuk lager zal uitvallen, is niet echt verwonderlijk.

Maar veel belangrijker dan dit alles is: hoe zou empirisch onderzoek de elementaire logica van het menselijk handelen kunnen weerleggen? De logica van het menselijk handelen zegt dat wat men op de vrije markt verdient, ernaar tendeert een afspiegeling te zijn van de diensten die men verstrekt. De reden is eenvoudig: over het algemeen hoef je niet bang te zijn dat werknemers bij bedrijven teveel betaald krijgen, eenvoudig omdat de eigenaar van het bedrijf dit uit eigen zak moet ophoesten; en meer betalen dan nodig is, daar hebben mensen over het algemeen bijzonder weinig zin in. Zelfs als de bedrijfseigenaren bijzonder vrijgevig zijn worden werknemers niet snel meer betaald dan ze waard zijn, eenvoudig omdat dit leidt dit tot extra kosten voor het bedrijf; zo'n bedrijf kan uiteindelijk niet concurreren met bedrijven die hun werknemers niet meer betalen dan wat ze waard zijn. Wat eerder verwacht kan worden op de vrije markt is dat werknemers minder betaald krijgen dan ze waard zijn, maar ook dit is geen probleem vanwege de concurrentie tussen bedrijven. Is een werknemer b.v. voor een bedrijf ƒ100.000 per jaar waard, en hij krijgt slechts ƒ80.000 betaald, dan loont het voor andere bedrijven om de man een salaris te bieden van b.v. ƒ90.000. Bedrijven die te weinig betalen, snijden zichzelf dus in hun eigen vlees, evenals bedrijven die teveel betalen. De vrije markt vormt dus een permanent mechanisme om het kapitaal automatisch te laten overgaan van de handen van mensen die slechte economische inschattingen maken in de handen van mensen die goede economische inschattingen maken.

Ook kunnen werknemers die zich niet op waarde geschat achten een eigen bedrijf beginnen - iets dat zelfs in een kapotgereguleerd land als Nederland nog elk jaar door hordes mensen wordt gedaan. Dit mechanisme om salarissen vast te stellen is misschien niet perfect - maar weinig dingen in het leven zijn perfect - maar het is vele malen beter dan het enige alternatief: de salarissen laten vaststellen door de overheid, zoals Rietdijk lijkt te willen. (Als hij dit niet wil, ben ik benieuwd wat hij dan wel wil; hij is daar nogal vaag over).

Bij de overheid ontbreekt dit ingebouwde mechanisme om salarissen goed vast te stellen volledig; concurrentie ontbreekt – hoezeer de overheid de ambtenaren ook overbetaalt, de overheid zal niet failliet gaan, maar verhoogt eenvoudig de belastingen; consumenten wordt verboden naar een goedkopere concurrent te stappen –, en het inkomen van de overheid wordt niet vergaard door mensen vrijwillig te laten betalen voor de diensten die worden aangeboden, maar door mensen met intimidatie en geweld geld af te persen voor de aangeboden diensten, of mensen nu behoefte aan die diensten hebben of niet, en of ze de prijs nu redelijk vinden of niet. Er bestaat dus bij de overheid geen enkel verband tussen diensten aan de consument en salaris.

Rietdijk denkt dat dit soort redeneringen kunnen worden weerlegd door naar empirisch onderzoek te wijzen, maar dat is een misverstand - een misverstand waar de meeste economen de laatste decennia lippendienst aan bewijzen, maar die bij de betere economen in de praktijk geen rol speelt.

De economie heeft als wetenschap veel meer gemeen met wiskunde en logica dan met natuurkunde en scheikunde; economische wetmatigheden spoor je niet zozeer op door empirisch onderzoek te doen, als wel door je verstand te gebruiken. Een voorbeeld zal dit duidelijk maken. Een van de economische wetmatigheden waar de meeste economen het over eens zijn is dat het door de overheid instellen van een minimumloon dat boven het marktloon ligt, leidt tot werkloosheid; en hoe hoger het minimumloon ten opzichte van het marktloon ligt, hoe hoger de werkloosheid zal zijn. De redenering is simpel: als een laaggeschoolde werknemer met zijn diensten per maand ƒ1000 waard is voor een bedrijf, en er wordt een minimumloon ingesteld van ƒ2700 dan verliezen bedrijven die dergelijke werknemers in dienst nemen ƒ1700 per maand op die werknemer. Dit soort mensen zal dus niet snel ergens worden aangenomen; en hoe hoger het minimumloon ligt ten opzichte van het marktloon, hoe hoger de werkloosheid zal zijn. (Bij een minimumloon van 1 miljoen per maand zouden we allemaal werkloos zijn).

Iedereen met een goed werkend verstand kan inzien dat dit een economische wetmatigheid is, zonder dat hij enig empirisch onderzoek heeft gedaan naar het verband tussen minimumloon en werkloosheid. Het is zelfs een pré om daar geen empirisch onderzoek naar te doen, want niet zo slimme mensen zullen na het doen van empirisch onderzoek tot de conclusie komen dat de wetmatigheid in kwestie een illusie is. Want wat 'blijkt' uit empirisch onderzoek? Soms wordt verhoging van het minimumloon inderdaad gevolgd door een verhoging van de werkloosheid, maar soms ook niet, en soms vermindert de werkloosheid zelfs. Conclusie van de empiricus: 'het effect van het minimumloon op de werkloosheid is onduidelijk'. Er zijn zelfs economen in wiens onderzoek een hoger minimumloon wordt gevolgd door minder werkloosheid, en die concluderen dat een hoger minimumloon voor meer werkgelegenheid zorgt; deze idioten hebben de laatste jaren zelfs prominent de kranten gehaald.

De meeste economen laten zich 'officieel' wel leiden door het dogma dat economische wetten worden gevonden niet door je verstand te gebruiken maar door empirisch onderzoek te doen, maar ze gebruiken in de praktijk gewoon hun verstand; als ze horen van onderzoek waar een verhoging van het minimumloon gevolgd werd door verminderde werkloosheid, dan concluderen ze terecht dat de verbeterde werkgelegenheid een gevolg is van andere factoren, die de negatieve invloed van het hogere minimumloon teniet hebben gedaan. (Die andere factoren kunnen niet constant worden gehouden, en empirisch economisch onderzoek bewijst dan ook weinig.)

Als de uitgangspunten en de logica van een economische redenering kloppen, dan klopt ook de conclusie van een redenering, en kan die conclusie door empirisch onderzoek nooit worden weerlegd. Een redenering kan alleen worden weerlegd door een fout in de uitgangspunten of de logica aan te wijzen; zolang dat niet gebeurd is met betrekking tot economische wetten, doen economen er dus goed aan om empirisch onderzoek naar de geldigheid van economische wetten als overbodige onzin te beschouwen. (Zie voor een nadere toelichting op deze stelling Human action
van Ludwig von Mises - een boek dat Rietdijk in een van zijn vroege werken wel in de bibliografie heeft opgenomen, maar waar hem helaas weinig van bijgebleven is, zoals hij me in een telefoongesprek meedeelde.) Kortom: als mijn redeneringen over de logica van het menselijk handelen kloppen, dan heeft het wijzen op empirisch onderzoek, zoals Rietdijk doet, geen zin, want empirisch onderzoek kan een kloppende redenering niet weerleggen; empirie en logica stemmen altijd met elkaar overeen. Aan de andere kant, als mijn redeneringen niet kloppen, dan moet aangetoond kunnen worden waar de redering niet klopt, en dat heeft Rietdijk niet gedaan.

Een deel van ons meningsverschil is hierop terug te voeren dat in onze maatschappij niet echt sprake is van een vrije markt, ook niet in de privé-sector. Wat ik betoog geldt voor de werkelijk vrije markt, en in veel mindere mate voor de op dit moment bestaande privé-sector, die door allerlei overheidsreguleringen, subsidies etcetera moeilijk nog een vrije markt kan worden genoemd. Het voorbeeld van Philips waar Rietdijk mee komt aanzetten is zo'n typisch voorbeeld van een half staatsbedrijf, waar door de staat miljarden aan subsidie is ingepompt. Dat er in de huidige privé-sector een minder hoge correlatie tussen prestaties en beloning bestaat dan wenselijk is, ben ik dus geheel met Rietdijk eens.

Voor ondernemers in de huidige priv(c)-sector geldt vaak dat hun relaties met de overheid belangrijker zijn dan hoe goed ze in staat zijn in de behoefte van de consument te voorzien. Denk behalve aan de Philipsleiding aan de concurrenten van Bill Gates (zoals Netscape) die Microsoft niet op eigen kracht kunnen bijhouden en daarom naar de staat stappen om Microsoft af te stoppen; denk aan bedrijven die door hun banden met de overheid lucratieve overheidsopdrachten weten binnen te slepen, importbeperkingen weten af te dwingen en zo de buitenlandse concurrentie uitschakelen, lobbyen voor een vergunningenstelsel bij de overheid om het zo de potentiële concurrentie moeilijk te maken, enzovoorts, enzovoorts. Dit alles leidt er inderdaad toe dat relaties ('old boys network') soms belangrijker zijn dan competent ondernemerschap.

Mijn oplossing hiervoor is: voer een werkelijk vrije markt in; schaf al het overheidsingrijpen dat tot deze 'old-boys-network'-toestanden leidt af. Wanneer het er alleen om gaat de consument te behagen, zullen competente ondernemers vanzelf bovendrijven. Consumenten hebben, anders dan ambtenaren en politici, geen boodschap aan old-boys-networken; consumenten is het slechts te doen om prijs en kwaliteit. Rietdijk's oplossing lijkt te zijn: nog meer overheidsingrijpen om de schadelijke gevolgen van het eerdere overheidsingrijpen ongedaan te maken. Ik zeg 'lijkt te zijn', omdat Rietdijk, zoals gezegd, niet altijd even duidelijk is in wat hij nu precies wil.

Opmerkelijk is ook dat Rietdijk in het geheel niet ingaat op de toch concrete vragen die ik heb gesteld in mijn stuk. Rietdijk vindt dat de managers teveel verdienen, maar mijn vraag: 'op grond van welke maatstaven bepaal je dat, hoeveel moeten de managers dan wel verdienen, en hoe bepaal je dat', laat hij geheel onbeantwoord. Dat lijkt me geen toeval: die vraag is redelijkerwijze niet te beantwoorden, en de kritiek op de salarissen van managers is dan ook vrij zinledig, behalve wanneer het dient als opstap om de eigenaren van de bedrijven de macht over hun eigendommen terug te geven die hen door de overheid is ontnomen. De enige 'redelijke salarissen' zijn salarissen die op basis van vrijwilligheid worden uitbetaald.

Een ander misverstand is dat van de opties. Rietdijk vindt dat de managers door de optieregelingen een miljoeneninkomen vergaren dat niet door hun prestaties wordt gerechtvaardigd. Dat de prestaties van managers die met hun opties miljoenen hebben binnengehaald geen miljoenensalaris rechtvaardigen, is natuurlijk heel goed mogelijk. Maar het is onzinnig om de miljoenen die de opties van de managers de laatste jaren hebben opgebracht als salaris te beschouwen. Als een manager opties krijgt die ƒ600.000 waard zijn, en na 3 jaar grote beursstijgingen zijn die optie 3 miljoen waard, dan is het salaris van de manager slechts ƒ200.000 per jaar. Zo'n man heeft helemaal geen miljoenensalaris; zo'n man heeft gewoon een mooie slag op de beurs geslagen. Het zou exact hetzelfde zijn geweest wanneer die man i.p.v. opties ter waarde van ƒ600.000 voor drie jaar een salaris van ƒ600.000 voor drie jaar had gekregen, en dat salaris vervolgens had omgezet in opties. Als dat gebeurd zou zijn, zou niemand geklaagd hebben.

De optiewinsten gaan ook in principe helemaal niet ten koste van de aandeelhouders, zoals Rietdijk meent, maar ten koste van de mensen die de verplichting op zich hebben genomen de optiewinsten uit te betalen. Als een manager opties krijgt ter waarde van ƒ100.000, en die opties worden na een paar jaar forse beursstijgingen door de manager geïnd voor ƒ500.000, dan zijn de aandeelhouders niet ƒ500.000 kwijt, maar slechts ƒ100.000; de resterende ƒ400.000 wordt betaald door speculanten die erop gokten dat de aandelen niet zo snel zouden stijgen. (Alleen bedrijven die het risico nemen zelf als speculant op te treden, betalen het volle pond, maar dat is niet inherent aan de optieregelingen). De hele herrie in de media dat de optieregelingen schandelijk zijn omdat ze ten koste gaan van de aandeelhouders, slaat dus nergens op. Het omgekeerde is het geval: door de optieregelingen kunnen topmanagers veel verdienen, terwijl de aandeelhouders maar een fractie van die verdiensten hoeven op te hoesten. Door de optieregelingen hebben de aandeelhouders dus de mogelijkheid om voor een dubbeltje op de eerste rang te zitten.

"Het overwicht van zittende directies en commissarissen op de aandeelhouders blijkt zo groot dat talloze beschermingsconstructies deze laatsten benadelen", aldus Rietdijk. "Als de aandelen van een bedrijf 100 staan en een potentiële overnemer biedt 130, pleegt dat fijn te zijn voor aandeelhouders. Toch houden zulke beschermingsconstructies de overname dan vaak tegen: de directie wil op zijn plaats blijven, en zet dat daarmee door, als old-boys-network."

Met deze kritiek ben ik het geheel eens. De eigenaren van de onderneming horen de macht in handen te hebben; zo werkt dat in een vrije markt. Wie betaalt, bepaalt. Van het tegengaan van overnames door het zittende management hebben aandeelhouders veel last, en ze zijn dan ook het gevolg van ingrijpen door de instantie waar Rietdijk vaak zo'n hoopvolle blik op richt: de overheid. Zo bepaalt in de V.S. de Williams Act dat iedereen die een onderneming wil overnemen, moet stoppen wanneer hij 5 % van de aandelen in handen heeft; vervolgens moet hij zijn bedoelingen bekend maken. Dit doet de prijs van de aandelen stijgen, zodat het minder aantrekkelijk wordt de onderneming over te nemen. Bovendien geeft dit het management de tijd om barri(r)res op te werpen - zogeheten 'green mail' en 'poison pills'. (Welke wetten en reguleringen in Nederland zijn ingevoerd om de macht van de aandeelhouders te beperken weet ik niet, maar ongetwijfeld zijn dat er nog meer dan in het meer kapitalistische Amerika). Ik zou zeggen: schaf die overheidsreguleringen af en geef de macht weer terug aan de aandeelhouders. Wat Rietdijk wil is me niet duidelijk.

En voor zover te hoge salarissen voor het management een kwestie is niet van machteloze maar van indolente aandeelhouders die het allemaal wel goed vinden – een andere suggestie van Rietdijk – is er niets aan de hand. Aandeelhouders hebben het volste recht een deel van hun winst af te staan aan hoge salarissen voor de managers. Ik zie niet in waarom buitenstaanders zich daar druk over zouden maken. Het geld is van de aandeelhouders en niet van de buitenstaanders. Als aandeelhouders in plaats van een extra vakantie te nemen het goed vinden dat de managers extra opslag krijgen, dan is dat hun goed recht.

Overigens heeft de verontwaardiging over de salarissen van de managers over het algemeen niets te maken met de belangen van de aandeelhouders die geschonden worden. Als dat het geval was, dan zou als reactie de machtspositie van de aandeelhouders versterkt worden. Dit gebeurt niet; het enige antwoord van de overheid is de belastingen op opties verhogen – een actie waar de belangen van de aandeelhouders alleen maar mee geschaad worden. Als bedrijven geen optieregelingen meer kunnen betalen voor de managers, zal het inkomen van de managers voortaan volledig uit de zakken van de aandeelhouders moeten komen, i.p.v. dat de speculanten dit ophoesten. De belangen van de staat, die een extra inkomstenbron erbij krijgt, lijden uiteraard niet onder deze maatregel, evenmin als de populariteit van de politici, die met deze maatregel zeer in de smaak vallen bij het afgunstige volk dat slechts kan dromen van de salarissen van topmanagers.

Van Rietdijk wil ik wel geloven dat hij zich druk maakt vanwege de belangen van de aandeelhouders – hoewel hij daar dus ongelijk in heeft – maar van de mensen die het circus op gang hebben gezet – mensen als Marcel van Dam, Wim Kok e.d. – is het duidelijk dat afgunst en slecht economisch inzicht (de intellectuelen), en kiezers paaien en inhaligheid (de politici) de voornaamste factoren zijn. Toen het circus op gang kwam, had niemand het over de belangen van de aandeelhouders; dat kwam pas veel later in de discussie ter sprake.

"Jarenlang deed het Japanse bedrijfsleven het met 8% groei veel beter dan het Amerikaanse", aldus Rietdijk, "maar managers verdienden in Japan 20 % van wat vergelijkbare Amerikaanse ontvingen."

So what? Wil dit zeggen dat de Amerikaanse managers worden overgewaardeerd? Je kan evengoed zeggen dat de Japanse managers worden ondergewaardeerd. Zolang je geen objectieve maatstaf hebt om de waarde van die mensen vast te leggen, blijft het allemaal een slag in de lucht. Afgezien daarvan: hoe kun je de productiviteit van Japanse en Amerikaanse managers in Godsnaam vergelijken? Dat levert nog veel meer moeilijkheden op dan de productiviteit vergelijken tussen managers binnen een en hetzelfde land. Er zijn zoveel andere factoren die per land verschillen en die invloed op de winstgevendheid van bedrijven kunnen hebben... Dat de bedrijven in de V.S. het jarenlang slechter deden dan de bedrijven in Japan, te verklaren uit het feit dat de Japanse managers productiever waren dan de Amerikaanse managers, lijkt me niet de meest zinnige verklaring. De afgelopen tien jaar doen de Amerikaanse bedrijven het beter dan de Japanse bedrijven. Zijn al die competente Japanse managers ineens incompetent geworden, en zijn die incompetente Amerikaanse managers ineens competent geworden? Dit soort verschillen tussen landen kan veel beter verklaard worden door andere factoren, zoals de economische politiek die de betreffende overheden voeren, enzovoorts.

Opties werken volgens Rietdijk "demoraliserend omdat ze de gedachte van een positieve relatie tussen prestaties en beloning juist ondermijnen".

Is dat zo? Over het algemeen geldt: hoe hoger de winsten van het bedrijf, hoe meer de aandelenkoersen stijgen, en hoe meer de opties waard worden. Als de managers alleen in langlopende opties worden uitbetaald, valt het belang van de managers dus samen met het belang van de aandeelhouders, namelijk: stijgende winsten en stijgende beurskoersen. Om de negatieve effecten van de reguleringen die de macht van de aandeelhouders hebben aangetast te omzeilen, zou je juist kunnen zeggen dat het goed is de managers voornamelijk in opties uit te betalen. Natuurlijk profiteren de managers dan mee van een algeheel goed beursklimaat, en lijden ze mee onder een algeheel slecht beursklimaat, maar hun eigen inbreng blijft bestaan.

Het punt is: of optieregelingen een goede manier zijn om mensen te belonen, moet niet door buitenstaanders als Rietdijk of Croughs worden uitgemaakt, maar door de mensen die de lonen uitbetalen. Het is hun geld, en niet het geld van Rietdijk of Croughs, en dus is het hun zaak hoe ze belonen, en niet de zaak van Rietdijk of Croughs – in de praktijk: de staat. Zowel uit moreel oogpunt (een van de tien geboden luidt meen ik: blijf met je handen van andermans centen af) als uit economisch oogpunt – zie het betoog hiervoor waarom lonen het best in een vrije markt kunnen worden vastgesteld – is het dus het beste als niet politici en hun raadgevers de intellectuelen, maar de bedrijfseigenaren de lonen vaststellen.

"We moeten de vrije markt in kwaliteit en prestaties verbeteren, en studie maken van dit probleem", aldus Rietdijk tot slot.

Ik heb de afgelopen jaren een uitgebreide studie van het probleem gemaakt, en ben tot de conclusie gekomen dat de vrije markt niet verbeterd kan worden door overheidsinterventie. Wat de huidige privé-sector betreft, daar zijn revolutionaire verbeteringen mogelijk: schaf alle bestaande overheidsinterventie af.

Murray Rothbard - For a new liberty
Murray Rothbard - Power and market
Henry Hazlitt - Economics in one lesson
Hans Hermann Hoppe - The economics and ethics of private property
Hans Hermann Hoppe - A theory of socialism and capitalism
George Reisman - The government against the economy

Wie deze boeken heeft doorgewerkt (zeer aan te bevelen) en geïnteresseerd is in meer, kan me emailen:

Bart Croughs

Reactie van Rietdijk

Enkele kernpunten:

(1) Mijn criterium voor inkomensverdeling is optimalisering van geluk. Hevel je ƒ1000 over van wie ƒ1.000.000 per jaar verdient naar iemand met ƒ30.000 inkomen, dan geeft dit meestal winst aan geluk. Anderzijds dient ongelijkheid qua beloning vaak als prikkel tot prestaties. Conclusie: alleen inkomensverschillen die extra prestaties uitlokken, zijn zinvol.

(2) Het is weinig redelijk, aan te nemen dat als bijvoorbeeld medici hun inkomen via een prijskartel opvoeren, dit hun prestaties verhoogt. Iets soortgelijks geldt voor "relatiocratisch" buiten een vrije markt om opgevoerde beloningen van managers. In zo'n van redelijk standpunt "twijfelachtige" situatie terzake van honorering, wordt empirisch onderzoek zeer relevant, met de bekende resultaten die ik aangaf.

(3) Door de vele andere factoren dan manager-prestaties die optie-waarden bepalen, wordt het (zichzelf) toekennen van opties hogelijk een loterij met gratis loten. Het is ook iets anders dan het kopen van aandelen: daarbij loop je risico, een risico dat economisch nuttig is bij de kapitaals-allocatie.

(4) Mijn oplossing voor ons probleem ligt in het verlengde van het arbitrage-lichaam dat ik eerder voorstelde als zinvol bij arbeidsconflicten: niet pressie (stakingsdreiging) van arbeidsmonopolies (vakbonden), maar het algemeen belang (meestal marktconformiteit) moet de arbeidsvoorwaarden bepalen. Dat wil in ons geval zeggen: laat een waakhond-orgaan ook hoge
inkomens screenen op marktconformiteit: of ze voldoende "vrij" tot stand kwamen. "Old-boys-generated" inkomen zou moeten worden weg-belast. Hierbij ook geen gecompliceerde procedures, maar oordeling via stemming, dus door een meerderheid van de waakhond-raad, over de vraag of niet even bekwame personen voor een lager bedrag hadden kunnen worden aangeworven. Opties passen, als deels zijnde een risicoloze loterij, überhaupt niet bij een goede beloning voor prestaties. Speculatiewinsten, en die van vrije ondernemers, vallen buiten mijn voorstel omdat het hier om vrijere kapitaals- en prestatiemarkten gaat. Voorkennis en andere "inbreuken" dienen uiteraard wél te worden aangepakt.

(5) Een regeling als genoemd zal ook bij de meerderheid van de bevolking de gedachte helpen wegnemen dat niet gekozen regeringen, maar een aantal grote belangen de dienst uitmaken. (In de VS is die meerderheid nu 79% volgens NRC Handelsblad
van 13 nov. 1996.)

(6) Mijn punt (4) past in het kader van anti-kartelwetgeving. Maar blijkens zijn opmerking over Bill Gates is de heer Croughs daar geen vriend van. M.i. zijn inbreuken op gelijke kansen voor concurrerende bedrijven en concurrerende "solliciterende" managers - van kartels tot old-boys-networks - vormen van corruptie, waarbij de overheid moet ingrijpen.

(7) De opties werken wel degelijk ten nadele van de aandeelhouders: er worden namelijk nieuwe aandelen voor uitgegeven
door het bedrijf in kwestie. Dit i.p.v. dat, zoals de heer Croughs lijkt te menen, door speculanten die bepaalde verplichtingen op zich namen, aandelen aan de managers moeten worden geleverd. Die nieuwe aandelen maken dat de winst van het bedrijf nu over een groter aantal aandelen moet worden verdeeld, dit ten nadele van de bestaande aandeelhouders.

(8) Ik meen dat "indolente" aandeelhouders evenzeer door de wet moeten worden beschermd als "indolente" consumenten die nu op de warenwet kunnen steunen i.v.m. zaken die ze door heel alert te zijn wel zelf hadden kunnen weten over koopwaar.

(9) I.v.m. Japanse en Amerikaanse managers: waar je geen redelijk kwantificerende maatstaf hebt om de waarde van mensen te meten - zoals echt vrije concurrentie van onder meer solliciterende managers -, moet je volgens (1) de inkomensverschillen van overheidswege flink matigen.

(10) De heer Croughs zegt ongeveer halverwege zijn betoog: "als mijn redeneringen niet kloppen, dan moet aangetoond kunnen worden waar de redenering niet klopt, en dat heeft Rietdijk niet gedaan." Mijn vraag:

W(c)lke redenering van de heer Croughs toonde aan dat de optieregelingen in kwestie van productiviteitsstandpunt efficiënt zijn, veeleer dan hogelijk een old-boys-karakter te dragen? Míj lijkt hij te willen zeggen: "Als vrije concurrentie of productiviteitsprikkels helaas niet het aantoonbare criterium vormen voor het toekennen van optie-beloningen, laten de status-quo-krachten dat criterium dan maar bepalen, inclusief de old-boys-networks. En onderzoek in deze kan me niet zoveel schelen."

Ik aanvaard die krachten niet zomaar, evenmin als de maffia, en roep tegen beide de democratische overheid te hulp. Waarvoor ook hebben we democratie en wetten dan om "jungle-situaties" onder rationele en morele controle te brengen, en om onze intelligentie óók toe te passen op macro-processen in de samenleving?

C.W. Rietdijk

Wiley DePublisher & Edinburgh Looneyversity
Chris Brand

The g Factor, a product of Christopher Brand's thirty years in the psychology of intelligence and personality, was published in the UK by Wiley (Chichester) in February 1996 and met with expert approval. While commending the book, Britain's leading psychologist, Hans Eysenck, particularly remarked (in Personality & Individual Differences 26, 1996):

"Apart from being accurate, Brand is also courageous; he deals with 'sensitive' problems in a straightforward, accurate fashion, without treading unnecessarily on vulnerable toes."

However, the politically correct exponents of 1990's multiculturalism thought otherwise. They urged Wiley to withdraw the book from publication -- the modern form of censorship (applied similarly in 1997 to ex-Governor of Hong Kong, Chris Patten, when his then publisher, HarperCollins, discovered that his book criticized Red China).
      Interviewed by the press in April 1996, Brand agreed there would tend to be racial differences in children's speeds of school progress. Brand cheerfully accepted he would be what critics of IQ standardly called a 'scientific racist' -- though Brand preferred the term 'race realist.' Brand believed The g Factor
would vindicate his position and expose IQ's extremist critics as hysterical 'ignoracists' whose ideology had rendered them incapable of examining evidence; but Brand was due for a long wait. (For use of the term 'scientific racist' see, for example: Steven Fraser et al., 1995, The Bell Curve Wars, New York:Basic; and Kenan Malik, 1996, The Meaning of Race, Basingstoke:Macmillan. The term had become used by such academic critics of IQ as Stephen Jay Gould, Leon Kamin, Richard Lewontin and Steven Rose to describe psychologists like Hans Eysenck, Arthur Jensen, Richard Lynn and J. Philippe Rushton who did race research and came to hereditarian conclusions.)
      De-published by Wiley (on orders from their New York head office), slated by his University Principal, and replying in kind, Brand found himself under attack from all quarters. 'Feminists' took a special interest as it emerged that Brand sympathized with Freud and believed in biologically-based sex differences as well as race differences. Through 1996/7, Brand was witch-hunted, censored by his University, thrown to the tabloid press for writing his censorship-lambasting NewsLetter
in defence of his book, sent before a three-month disciplinary Tribunal by his University and fired. Precisely why he was fired still remains a mystery.
      The facts are as follows.

  1. Brand had refused to grovel to Edinburgh University's Principal. In April, 1996, Sir Stewart Sutherland had told the press that he found Brand's apparent views on IQ "false and personally obnoxious." The Principal's comments were given wide publicity (e.g. in the London broadsheet press). After the Principal refused to withdraw his unprecedented condemnation, and refused to read Brand's book, Brand began criticizing the University on the Internet in The 'g' Factor NewsLetter. (This newsletter was issued almost daily. It gave news of, and support to people attacked for political incorrectness -- for mentioning enduring human individual and group differences. The newsletter castigated social-environmentalist ideas that people are easily conditioned, shaped or driven into psychopathology by others.)
  2. On 16 October, 1996, Brand e-mailed colleagues and supporters one page of comment which ridiculed the prosecution of a 73-year-old Nobel Laureate, Carleton Gajdusek, who faced a 30-year jail term for non-violent paedophilia in Maryland dating back to 1985. (Gajdusek's work on 'laughing brain rot' [kuru] in Papua New Guinea had helped crack bovine spongiform encephalopathy [BSE, or Mad Cow Disease]. Gajdusek had adopted some forty children from Papua New Guinea -- where growing boys commonly have paedophilic relationships with 'uncles' -- and educated them in the United States at his own expense. Brand said it was time for 'paedohysterics', like 'ignoracists', to do their homework and learn that paedophilia was not invariably harmful. Instead, however, 'paedohysteria' would continue to mount -- e.g. resulting in Hollywood refusing to distribute a new film of Lolita.)
  3. After the publication of a letter from the University Principal in The Scotsman (4 November 1996) denying that he condemned The g Factor, which he still said he had not read, a recipient of Brand's e-mail showed the comment on paedophilia to the Scottish press. (Edinburgh's 'AntiNazi League' and its well-wishers disliked the too-cosy relationship that they saw developing between Brand and Principal Sutherland; so they arranged a textbook 'trial by media.')
  4. Scandalised front-page comment immediately appeared in tabloid newspapers (8 November, 1996). One front-page banner headline was: FIRE BRAND (Daily Record, 9 November). Suspension from teaching and nine months of investigation by an E.U. Tribunal culminated, on 8 August 1997, in Brand being dismissed, after 27 years of service in the university, for his "gross misconduct."
  5. Just what Edinburgh University found "disgraceful" in Brand's conduct remains to be clarified. In the University's prosecution case and parade of witnesses to its own Tribunal, the main alleged problem was that Brand had upset his Psychology colleagues by his realistic and humorous observations on a range of psychological topics, and especially on 'left-feminist issues' like whether low IQ women should be specially encouraged to use contraception. Brand's colleagues in psychology also did not like him achieving publicity for his views. Thus for him to have articulated the long-standing (though little publicised) expert consensus that some forms of paedophilia are empirically harmless (when involving intelligent and uncoerced adolescents) was, for his colleagues, 'the last straw.' Yet what exactly was "disgraceful" in Brand's pointing to the empirical evidence about paedophilia -- or to the empirical evidence about race and single-parenting -- and indicating his conclusion that mercy should be shown to the accused Nobelist? The University's final position, after nine months of work on the subject, was that it objected not so much to what Brand had said as to the way he had said it. -- But the same complaint could be made retrospectively against any statement by an academic that finally fell foul of the tabloid newspapers. Essentially, Edinburgh University is requiring that no academic should make any controversial views intelligible to the public that pays academics' salaries.
          On 24 March 1998, Brand's Appeal against his dismissal was rejected by a Scottish High Court judge who had been selected by the University. Mr T. Gordon Coutts, QC, ruled that, under the UK's 1988 Education Act, British academics -- whatever the disciplinary codes of their own universities might actually say
    -- do not need to be guilty of anything as serious as "gross misconduct" for their universities to be entitled to sack them without warning. Since 1988, academics can be dismissed for "good cause" -- a term deriving from general UK employment protection legislation, but certainly permitting dismissal for expressing views that are merely embarrassing to an employer. Brand's battle with Edinburgh University has thus revealed, so far, that 'academic freedom', as usually understood, was ended in Britain in 1988. R.I.P.
          Yet the Coutts verdict is far from being the end of the matter. For example, it remains unclear how Brand's conduct was "disgraceful" -- even without the requirement that the degree of disgrace should amount to "gross misconduct." Brand's defence of his book certainly lacked modern piety, political correctness and any undue deference to Edinburgh University's Principal. Yet what action of Brand's was truly "disgraceful" or "scandalous" or "immoral"?
          In contrast, it is perfectly clear how to punish today a British academic who says genes are substantially involved in causing the empirical link between race and IQ: he is de-published, hounded by self-styled 'anti-racists', condemned by his university, thrown to the tabloid press so they can rake through his sex life, and fired for the slightest hint of departure from media morality in any of his opinions. Brand had not even called for a change in the law when denying that the typical intelligent paedophile did demonstrable harm. He had offended ideologues and hysterics merely by pointing out that scientists know much that contradicts the press and popular opinion -- whether about race or paedophilia. Above all, Brand had challenged the politically correct formulation that all human inequalities are the result of the downtrodden having suffered 'disadvantages' which armies of utopians should be employed by the state to rectify. Brand had disputed the environmentalistic view that society is full of 'victims' of capitalism, imperialism, racism or male chauvinism -- a view that would express itself in Britain's 'Dianamania' of 1997 and in many individuals' claims to have 'recovered memories' of childhood abuse.
          Though modern research unfailingly shows the environments imposed upon people to account for rather little -- and their own choices of environment
    to count for much -- Brand's challenge could not be tolerated by those who enjoy their roles as the paid champions of state welfarism. The West's new piety demands that universities return to their pre-twentieth-century condition in which religious belief could not be seriously challenged; and Edinburgh University has agreed. Those who hope British academics will help them explain controversial truths to the public must hope in vain. Until the Edinburgh verdict is overturned, every British academic will know he is not seriously free -- even in e-mail -- to mention unpopular facts. Britons have liked to sing in the twentieth century that they "never, never, never shall be slaves"; but their universities will now remain enslaved to American campus speech codes until Brand and The g Factor are vindicated.

    On Chris Brand and The g Factor
    , see:
    See also Chris Brand's weekly William McDougall NewsLetter.

    For more detail on the history, see any of the following:

    For Chris Brand on personality psychology, see:
    -- a guide and resource manual covering the main topics and arguments in differential psychology (the study of personality and individual differences). Quotations from academic, literary and journalistic sources illustrate points of view about:
    mind & body, consciousness, hemispherology, nature & nurture, dimensions of personality, identity and the self, intelligence, psychometrics, personality testing, psychopathology, multiple personality, crime, creativity, psychoanalysis, psycho-social engineering, vocational guidance, group differences (age, sex, class and race) and political psychology. Special coverage is given to sex and aggression; to the everyday psychological concepts of heart, mind, soul, spirit, will and conscience; and to the merits of individualizing therapy and education


Geachte heer Rietdijk,

Hierbij neem ik de gelegenheid te baat om te reageren op een artikel in het Deventer dagblad van zaterdag 17 juli j.l. Geflankeerd door een verhaal met een hoog Telegraaf-gehalte over 'de 33-weken oude Roxenna, die in de armen van haar moeder sterft ', treft ik uw denkbeelden aan over genenvervuiling. Bravo - eindelijk iemand die man en paard noemt.

Puur biochemisch gezien lijkt het inderdaad zo, dat de mensheid al vele decennia bezig is het aloude natuurlijke selectieproces te doorkruisen, niet alleen door betere voeding en medische verzorgen, maar ook door (soms onbegrijpelijke) tolerantie ten opzichte van bepaalde gedragingen van onze medemens. Al dan niet veroorzaakt door een aanwijsbaar genetisch effect zoals het crimogene gen, zou het wellicht beter zijn als bepaald genetisch materiaal niet zou voorkomen in het menselijk genoom. Als u eens per abuis op de Jerry Springer show heeft afgestemd, zult u toch van goede huize moeten komen om mij het nut van sommige 'carriers' voor het menselijk ras duidelijk te kunnen maken. Ik volg ook met veel genoegen de jaarlijkse uitreiking van de Darwin-award op internet, toegekend aan exemplaren van het menselijk ras die door een enorme stommiteit het leven laten. Door de groteske stupiditeit van hun daad is dat genetisch gezien een geluk bij een ongeluk....

Maar tegelijkertijd ben ik mij ervan bewust, dat we misschien helemaal niet moeten denken in termen van 'nut', of 'doel', wanneer we het hebben over evolutie. Want ook de term 'genenvervuiling' is mijns inziens geboren in deze context: vervuiling is net zo goed een waardeoordeel. Door de evolutie hebben we de mogelijkheid gekregen ons te ontworstelen van 'primitieve' selectie, alhoewel sommige oorlogstaferelen sterk doen denken aan lemmingen-gedrag. Desalniettemin, als de uitkomst van de evolutie zorgt voor devolutie, dan bijt hier de hond (of God?) dus in z'n eigen staart. Uw aanbeveling dat het de hoogste tijd wordt dat de mensheid haar lot in eigen hand neemt, is op zich een loffelijk streven, alleen vrees ik dat er geen enkele consensus zal zijn over welke kant dat lot dan heengestuurd moet worden. Per definitie zijn de ouders ongeschikt om te oordelen over hun eigen genetisch materiaal - neem alleen al de onbegrijpelijke drang naar grote gezinnen bij sommige ouderparen in onze overbevolkte wereld. Als er iets is wat in mijn ogen de natuurlijke selectie de doodsteek heeft gegeven, is het wel de ongebreidelde voortplanting van de grootste vervuiler op aarde!

In het artikel wordt verwezen naar eerdere uitspraken van u (die ik gemist heb), dus vergeef mijn onbekendheid met uw werk - maar misschien kunt u mij duidelijk maken hoe u het ziet gebeuren dat de mensen zelf hun selectieproces op grote schaal gunstig zouden kunnen gaan beinvloeden. Ik hou m'n hart vast....

Erik Philippus
19 juli 1999

Reactie van Rietdijk

Geachte heer Philippus,

Allereerst mijn dank voor uw positieve woorden. U vraagt ernaar hoe ik me het voorstel dat de mensheid het genetische selectieproces gunstig zou kunnen beïnvloeden. Ik denk hier onder meer aan drie mogelijkheden:

(1) In een later stadium directe "genetic engineering": het ingrijpen in en manipuleren van genen, bijvoorbeeld om ziekten uit te bannen, "familiekwalen" tegen te gaan, enz.

(2) In zijn boek Sleutelen aan de Schepping
(Ten Have, 1998) ziet de auteur Lee Silver al binnen weinige jaren de volgende mogelijkheden zich voordoen:
Er worden bijvoorbeeld 20 eicellen van een toekomstige moeder buiten haar lichaam bevrucht met 20 zaadcellen van de vader (echtgenoot). De 20 "micro-embryo's" worden gescreend en kunnen naarmate de ontwikkelingen vorderen en onze kennis op dit terrein toeneemt, op steeds meer eigenschappen vergeleken worden. De toekomstige ouders kiezen dan, in Silvers visie, welk van de 20 in de baarmoeder wordt geïmplanteerd. Silver vindt dat zeer acceptabel en ik ben het met hem eens.

(3) Verder denk ik ook aan verplichte sterilisatie van diverse soorten chronische probleemgevallen: moeilijk opvoedbaren, asocialen, langduriger verslaafden, recidivisten e.d.

Met vriendelijke groet,

C.W. Rietdijk
23 juli 1999

Return to Mainpage

Access count: