THE SCIENTIFIZATION OF CULTURE
DISCUSSION PAGE
Old
Series 1997-2002
Introduction
by C.W. Rietdijk
I
feel a direct relation or analogy to exist between the following four
phenomena:
(1) None among the great authors of antiquity turned against slavery;
(2) In relevant ages afterwards, extremely few criticized witch-hunt, the rack
and cruel death penalties;
(3) In 1914, also the socialists in German parliament, out of sheer
"We" sentiment, massively voted for the war taxes needed to start
military aggression;
(4) From July 1999 up to now, no contribution has been sent in for this
Discussion Page.
C.W. Rietdijk
25/3/2002
Art and
Rietdijk
I
would like to open a discussion on Rietdijk's position concerning 'modern' art.
Let me first say that I am generally in agreement with most of Rietdijk's
theses and arguments. I think his is a courageous and well-founded position.
However, I also believe that there is value in critically discussing Rietdijk's
ideas, so that through discussion we may learn more about this mysterious world
of us.
What I would like to submit for discussion is the following. I presume that
Rietdijk will acknowledge that in the arts, as in science and indeed so many
human enterprises, one can increase one's knowledge and skills, up to a point
where one becomes a 'professional', or an 'expert'. So I suppose there are
'experts' in art, that is, people who are knowledgeable about art, and who know
more about it and have better judgment of it than laypeople.
If that assumption is granted, however, how can Rietdijk maintain that so much
20th century art (especially Modernist art) is basically worthless
as art, and the people admiring it are involved in nothing but admiring the
emperor's clothes. I do find it difficult to believe, for instance, that all
art critics are wrong in their judgment of Picasso's work (as Rietdijk
presumably claims). Wouldn't such a position abolish all expertise in art
matters?
Will van Peer
Utrecht University
6/8/1997
Comment by
Rietdijk
These
remarks on the issue of "expertise in art matters" are important. Let
me react in a few points:
(1) Though of course expertise will be a valuable asset to mankind, sometimes
something goes wrong in some domain. Think of the medieval experts in religion
we call "the clergy", or those in political economy in the
Soviet-Union. Or - in our "open, modern society" - think of people
like Derrida, Lyotard, Foucault and Rorty, who will be considered as
"experts" in philosophy by most of the speech-making community...
(2) In The Scientifization of Culture it is explained what did go wrong
in much philosophy, the arts and social science. I.e., "expertise" in
these domains to a considerable degree has been infested with ideology. Viz. by
the idea that the world is incoherent to such an extent that truth and values
are merely subjective and fundamentally a question of social or individual
interpretation. Hence "anything goes" in art, provided that it is
"original". Any composition of colors or series of sounds
may represent some "value" or "truth", on condition that
one "symbolizes" sufficiently and the artist is in the right
"network", which becomes the decisive factor as soon as things
become "subjective".
(3)
To my mind, most - not all - experts in the arts have been discredited by
several failures:
a. They neither were alarmed, nor roared with laughter, when Beckett said:
"There is nothing to express, nothing with which to express, no power to
express, no desire to express, together with no obligation to express." Or
when John Cage confessed: "I have nothing to say and I am saying it."
Or when they learned from Ionesco: "For I do not give solutions, either,
no answers, I only ask questions, in a tattling way. I talk much, much, very much,
in order to disrupt language. I pitch into the ideas by the uproar of the
word." Or, finally, when Andy Warhol informed us that "All is
pretty"... (For these quotations and references, see The
Scientifization of Culture, pp. 177 and 445.)
b. They could never explain to me what is the beauty of, or sense made by, say,
Finnegan's Wake, Barnett Newman's Who is afraid of red,
yellow and blue? or music without moving melody or rhythm. If they were
indeed experts, they should do more than producing verbiage about
"original", "deep structure", "polarities",
"a new outlook on sound", "alienation" and "new
directions in expression".
(4) The most ominous thing about "experts" favoring
"modern" art is that they clearly represent some orthodoxy: many
people ridicule such art in private, but hardly anyone does so in public. The
latter appears to be more or less taboo.
C.W.
Rietdijk
10/8/1997
Response
to Rietdijk's comment
I
have now had the chance to read Dr. Rietdijk's reaction to my initial
discussion topic, and would like to react to his 4 points.
(1) I agree with his first point, but it is irrelevant. Even if one
acknowledges this theoretical possibility, it does not follow from there that
modern art is 'junk'.
(2) That expertise in the arts has become contaminated by the 'subjective'
experience of the critic may be true, but is it not inescapable? How could a
critic write about a poem or a symphony without taking into account his/her own
subjective aesthetic experiences in reading or listening?
(3) I do not think that much can be deduced from the quotes under (3a): even if
artists SAY that they have nothing to communicate, we need not believe them.
Art works are judged on the basis of art works, not on the basis of what the
artists tell us about them (often artists pull spectators' legs when asked to
comment on their own work). Rietdijk's objection under (3b) I consider as more
solid. If experts cannot explain the reasons why a particular work of art is
beautiful, then that may be a devastating observation. I would like to say in the
art critics' defense, however, that explaining 'beauty' is a notoriously
difficult task. So perhaps Rietdijk is asking too much.
(4) That art critics represent their expert knowledge as orthodoxy may be true
in many cases (though perhaps not all), and that one is considered slightly
insane by them if one cannot see the value of much modern art, is an experience
I recognize. But isn't that the 'normal' reaction of an expert, who cannot
understand why the layperson is so ignorant?
I think the argument concerning the failure of art experts can be strengthened
even further with reference to particular social experiments in which art
critics commented positively (and with high-blown philosophical statements) on
art works that turned out to have been produced by chimpanzees. Add to that the
colossal failure of experts to recognize deliberate hoaxes and forgeries (such
as the Van Meegeren case).
I would also like to add that 'expertise' in the art world may have come to
mean something different, not what we usually understand by the term, but some
kind of verbal ability to "comment" on art works or
"interpret" them that apparently is seen as meaningful by many.
Will van Peer
Utrecht University
13/8/1997
Rietdijk's
position on modern art
I
haven't read the book yet, of course, but based on your description of his
position on modern art, I would be unlikely to consider seriously anything else
in the book. I know that would probably be a mistake, as he is undoubtedly an
expert on some things and insightful on others. In fact, as someone trained in
science (physics and engineering) and as an artist, I find his position
insulting. It assumes that I am a dupe and cannot think for myself. He may be
correct but that would just be a random guess.
It also insults other serious artists, collectors and supporters of art. Sure
there are charlatans and dupes, same as in any other field. But we can't
dismiss science, for instance, because of the charlatans. I have been an artist
for over 30 years. And because I also write about art and artists (but I am not
a critic) I know hundreds of artists, among them many "modern" ones,
some fairly famous. The best among them are people of complete integrity and
high intelligence. Many of them continue to work at their craft despite financial
hardship. If they are in it for the money or to fool people, god help us all.
They can discuss their work articulately and even brilliantly, although the
layman wouldn't understand any more than the layman would understand a
discussion among, say, microphysicists.
If I, as a layman, didn't understand the work of microphysicists, would it be
appropriate for me to claim that they were, at best, deluded and that the
people who granted them money for research were simply naive?
Of course not. Yet anyone in the field would be able to tell you about the
quality of the work those scientists were doing. A good science journalist
could explain it to the "public". And someone like, say, Lewis Thomas
or Carl Sagan or Jacques Costeau could tell about their work in a way that the
public would get. The hard-to-understand scientists aren't less valuable and
they are certainly not frauds.
I'm afraid that Dr. Rietdijk is using logic as a shield to explain away
something he doesn't get. Just because he, an ostensibly intelligent man
doesn't "get" something, doesn't mean that it doesn't exist. I think
you are right to be concerned that his position would "abolish all
expertise in art matters?".
Benny Shaboy
studioNOTES
9/8/1997
On
Shaboy's reaction
I
have read Benny Shaboy's reaction to my piece and to Rietdijk's view of
"modernist" art, and am a bit troubled by the tack it takes. Although
I do acknowledge that people may find that they are "insulted" by a
particular argument, I think that that feeling can never be held against a
speaker in a rational argument. People were really insulted when they heard
from Galileo that the earth was not the center of the universe. So I fail to
see the gist of the argument in Shaboy's reaction. Preventing all ideas and
words that some people find insulting is not going to help us much.
Will van Peer
Utrecht University
12/8/1997
An art
historian on Rietdijk and modern art
Being
an art historian by profession myself, I would like to give my full support to
Rietdijk's depreciation of today's current art criticism. Its favoring modern
art has developed into an orthodoxy indeed, any dissenter being treated as an
outcast or dismissed as an ignoramus.
If one takes a closer look at this phenomenon, the parallel with
institutionalized religion becomes evident. Art critics nowadays act like
high-priests, pretending they're blessed with impeccable taste and God-given
insight. Resembling intolerant ayatollahs, they're ready to condemn and
excommunicate anyone who questions their authority or refuses to be a
"believer". The vocabulary in which they advertise works of art is
vague and meaningless (of which Rietdijk has given some examples), only serving
as ritual formulas to be easily recognized by a credulous herd.
This situation has its obvious roots in the artist's claim to a higher
"sight" or "sensitivity" during the Romantic period around
1800. Subsequently, the nineteenth century gave birth to the anti-social artiste-bohémien, whose
contemptuous views on modern society were considered inherent to this artistic
"sight" and "sensitivity". The earliest art critics were
writers from the same milieu, like Baudelaire, who - being artists themselves -
also claimed to have this divine and apodictic "sight". But while
Baudelaire was still able to formulate his opinions on contemporary art in a
clear and meaningful way, his modern successors have become pretentious oracles
repeating the same hollow phrases over and over again.
The 20th century artist posing as a shaman (as Joseph Beuys did) and
claiming absolute "artistic freedom" stems from the same Romantic
tradition. With the rise of modernist movements at the beginning of this
century, academic traditions (in which Baudelaire's contemporaries still
worked) lost their primacy. Old standards became meaningless to artists, who
now deliberately tried to "break down the museums" (as the Futurists
propagated). From now on, beauty was in the eye of the beholder and works of
art could no longer be judged according to traditional criteria (as to skillful
execution, content, etc.). Deciding whether some artefact is a
"genuine" piece of art thus became the high-priest's prerogative.
In Tom Wolfe's brilliant The Painted Word (1974) the ways in
which these high-priests sell their newest trends to the public are described
in full - hilarious - detail. All new trends, especially the postwar ones, have
had their own ayatollahs dictating the supremacy of their new
"concepts". Not surprisingly, most artists followed these directives,
trying to make a living. Museum directors, being the ultimate conformists
within the art world (though they like to pose as nonconformist innovators),
did so too. And soon all museums were loaded with the same trendy stuff:
Jackson Pollock, Willem De Kooning, Karel Appel, Barnett Newman, Andy Warhol
etc. etc. Artists ignoring these trends, especially those
against-the-grain-types who stuck to academic tradition, were kept out
meticulously.
The strangest thing about all this is that our modern millionaire artists have
succeeded in maintaining their reputation as subversive elements in society, as
worthy successors to the 19th century bohème. To many,
Pollock and De Kooning are still courageous freedom-fighters, in spite of our
recent knowledge that these heroes of independence were generously sponsored by
the CIA during the Cold War and in spite of the well-known fact that our
establishment has invested millions in these artists' works. The notion that
modern art represents well-protected vested interests still remains an utter
taboo.
I think Rietdijk is right in condemning meaningless modern art without beauty
or content as studied humbug. I also think he is right in condemning the
incessant propaganda for modern art in our media as a deliberate attempt to
propagate relativism of values. And I am as convinced as he is of the fact that
this relativism serves an establishment with an interest in manipulating
people's uncertainty.
To my opinion as an art lover with a lot of "expertise in art
matters", most modern artists are charlatans - or, at best, trendy
fellow-travelers - profiting from the situation that "expertise in art
matters" is monopolized by a theocracy of modern art ayatollahs with
hidden interests. There are clear signals, however, that the tide is turning.
If I may give art collectors a sound advise: sell your abstract paintings now,
because they will be worthless within a couple of years.
Bob van den Boogert
University of Amsterdam
15/8/1997
Rejoinder
by Rietdijk
Some
brief comments on Van Peer's response:
Re (1): Indeed it does not follow that modern art is "junk", but it does follow that
we should not accept "expert" opinion too readily beyond the exact
sciences.
Re (2): Such inescapability may exist to some measure - reducing the value of
expertise -, but why so much bias for the positively incoherent (Beuys, Cage,
Joyce,...), the more so as the relevant experts stick in verbiage in justifying
such biased taste?
Re (3): The fact remains that not merely the experts were not alarmed, but they
neither answered to Beckett and the relevant others: "What a pity that you
are so modest in your assertions, for they contrast with the deep meaning and
beauty of your actual works." Actually, Beckett's, Cage's and Warhol's
nihilistic pronouncements, and Ionesco's "disruption", precisely
express
the spirit of the works in question, their own and those of most
"abstracts" in general.
Re (4): It was not in the first place my point that the experts themselves present
their expert knowledge as an orthodoxy. My point was that our establishment
as a whole
will accept it so. This betrays some (ideological?) social pressure that is
open to suspicion. What is its function?
C.W.
Rietdijk
17/8/1997
On
expertise in art
The
speaker who wants to make a sensible statement about artistic merit must have
an implicit, or better explicit, norm. Let us try a very old and respectable
norm: a work of art should show harmony; the different parts of it should fuse
together in a unified whole. That's why good art is artificial. Unlike life, it
transcends accident and arbitrariness, and gives the suggestion of a definite
form.
A norm is not enough. You also need shrewdness. A work of art may not be
visible at first, since it could be covered by a thick layer of fame. Fame
prevents a lot of admirers from seeing that a good many paintings by Van Gogh,
from October 1889 on, suffer from repetitive brushstrokes. It seems equally
difficult to admit that about half of Cézanne's oeuvre is a failure (the
painter himself had no difficulty admitting). For an unbiased judgment it is
necessary to ignore the artist's lofty reputation.
Take for example the widely known Dutch painter Karel Appel. He developed the
heroic pose of the primordial cave man, very much in accordance with the
public's notion of the artist as an uncouth bohemian. He shouted: 'I am a
barbarian in these barbaric times', and: 'I just mess around' ('Ik rotzooi maar
wat an'). Intellectuals admired him as the symbol of anti-bourgeois freedom,
doing all the things forbidden by their parents.
But what about his painting? The early Cobra work is not very promising: crude
imitations of children's drawings, influenced by Klee but without the humor.
But in the fifties in Paris, he learned from the French abstract colorists that
you need not restrict yourself to red, blue and yellow, and that you can mix
secondary shades without muddy smearing. The period between 1953 and 1960 is
his heyday, I think. Like a latter-day Kandinsky, but far better, Appel made a
series of beautiful, concentrated paintings, most of them a unified whole, full
of internal logic. He did this not by careful planning, but by spontaneously
attacking the canvas. Of course this is not the spontaneity of every-day life,
but the studied practice of the violinist or ballet-dancer.
In the sixties Appel's art deteriorated quickly to a show of disorganized
gestures. Sizes got larger and larger, the speed of the execution amazing. He
kept his promise of 'messing around'. This is indeed life itself, full of sound
and fury and boredom. He made thousands of works and earned millions of
dollars. The output is so vast that he is unable to remember his own paintings
or to distinguish them from forgeries. No wonder that Rietdijk and a lot of
other people think him a charlatan. But he may still honestly believe that his
recent work is important art. The heights of self-deceit are dizzying.
The work of Karel Appel, then, is hidden behind a screen of propaganda,
originated by himself, but enlarged and embellished by a herd of
gallery-owners, art historians, critics and museum curators. These people call
themselves experts. The task of the real expert is clear: digging
up, like an archaeologist, the few precious objects buried under the trash. In
Appel's case, this is rewarding. Don't try Andy Warhol or Julian Schnabel or
Georg Baselitz or the witch-doctor Joseph Beuys: under the massive heap of
humbug you will find nothing worth looking at.
More about this in my last book:
Was Pollock kleurenblind? ISBN 90 254 0890 7
D. Kraaijpoel
Groningen
The Netherlands
11/9/1997
Dutch
progressivism and Rietdijk’s position within the intellectual debate
I
have scanned C.W. Rietdijk's web pages with great interest. I do not agree with
all of his ideas, but there is some interesting stuff there. I would like - for
now - to have a few questions answered.
My first question is: is it a coincidence that you write in the Netherlands,
widely known for its commitment to progressivism and liberalism (in the U.S.
sense of the word)? Being Dutch myself, I am aware that typically the Dutch are
a people that never met a cause they did not like. The situation you describe
with regards to the institutionalization of aid to the underprivileged (victim
think), Third World-ism, the pseudo-Bohemian nature of art, the continuous assault
on bourgeois values in the media, etc. is more vehement in the Netherlands than
elsewhere in the Western world, is my strong impression. Elements of your
description of 'political correctness' are present in every industrialized
society, but they are more consistently adhered to, and form more of an
official doctrine in the Netherlands, than anywhere else that I know. Does your
work in some sense constitute a reaction to the Dutch compulsion to be
progressive?
My second question is: who are your intellectual ancestors and
philosopher-peers? At least on your website, you do not mention intellectual
ancestors, kindred spirits and the like. Your book contains an introduction by
Hans Eysenck, but that's it, as far as I can see. However, it is not hard to recognize
in your opposition to victim think the voice of a Thomas Sasz, or in your ideas
about technology the ideas of, say, Ayn Rand.
Koos van der Wilt
Los Gatos
USA
10/10/1997
Rejoinder
by Rietdijk
(1)
You are right in suggesting that, being confronted with the egalitarian
"extremism" prevalent in the Netherlands, I emphasized explaining -
and criticizing - (pseudo)progressiveness and the associated political
correctness.
Still, such explanation and criticism appear in my books within the much
greater scope of the basic antithesis between progress and
"irrational" vested interests. Somewhat paradoxically, current
"liberalism" and the cult of the "deprivileged" are largely
on the side of the latter rather than the former. In particular, they are
essentially immoral, devaluing the concepts of (human) quality
and moral failure.
More specifically, they are ideological instruments of hypertrophied
"helping bureaucracies" (also compare inefficient aid to the Third
World) and "leftist" political parties that prefer to exploit
resentment rather than fostering progress.
(2) The circumstance that I am neither right nor left in the current sense
contributes to making it difficult to speak of my "intellectual
ancestors". Essentially, the Enlightenment, Voltaire and the
Encyclopédists are so, but I deem naive the idea that man is "good by
nature" and is merely spoilt by bad environments that are supposed to
roughly define him. On the contrary, research shows that genes - and, therefore,
genetic engineering and eugenics - are also important: "nature" even
more than "nurture" creates underclasses, criminals and addicts.
(3) In various respects - e.g., as to technological progress and New-Leftism -
I much sympathize with Ayn Rand. But I differ of opinion from her as regards
ethics and "laissez faire" (the role of the government). I.e., I find
too much emphasis on individual egotism with her and too little compassion with
victims, and I miss a significant role of well-organized government as a truly
democratic instance vigorously enforcing integrity and acting
as a countervailing power for the sake of the public interest against organized
group interests - cartels, unions, doctors, crime, organized religion and
pressure groups in general. In my opinion, Ayn Rand is also somewhat too much
associated with the traditional right, which is not particularly interested in
bringing the world under rational and moral control, and in optimizing
happiness at all. (Within this scope, it opposes euthanasia, sexual freedom
and "pornography", genetic engineering applied to man, compulsory
lie-detection applied to politicians interviewing each other,... It is too much
in awe of man and society as they historically developed.)
(4) My position of attacking the sacred cows and taboos of both the pseudo-left
and the right did not contribute to making my work popular with the powerful of
the earth and with those many who derive their identity and inner support from
belonging to some "accepted" group, especially in our "other-directed"
era (remember Riesman). Hence, they apparently even hesitate to contribute to
this discussion page, though between 20 and 30 people daily visit the site on
my books.
(5) Could it possibly be that, more generally, the massive domination of superficiality
and the atmosphere of the tv commercial, and the de facto aversion to
serious discussion with so many, do not constitute a mere question of
"stupid genes"? Could they also be something unconsciously fostered
by the powers that be as a successor of censorship, viz. in reducing the
role and power of rational and moral argument?
C.W.
Rietdijk
17/10/1997
On the
role of science and taboos in society
On
to something different, even though I have given the reason why the left turns
me off much thought, and I still do not quite understand it. I tend to share
(some) of your techno-optimism. Naturally, in Silicon Valley, many people do,
and the Genome project etc. are the subject of interest in newspaper articles,
etc. Mapping the human genes will be, to say the least, revealing, and create a
host of new questions. One of the questions arising is who will decide what we
will do with the information. In your answer to my last questions, you used the
italicized phrase "bringing the world under rational and moral
control". While this is laudable, a concern that will be raised
immediately by almost anyone is: who will determine quite what is rational and
moral? Suppose I acknowledge the non-relative nature of morality (and I do),
what if my neighbor does not acknowledge the same concept of morality as do I?
These questions take on an astute urgency in the area of genetic engineering,
of course.
Another question. You advocate the use of scientific principles in setting up
something closer to a rational society than exists currently in the West. I
have witnessed, and through the net witness, political irrationality on both
sides of the Atlantic Ocean, so, again, this has my sympathy. However, the
nature of science is also misunderstood by large parts of the public: results
are, of course, perpetually subject to debate, and paradigm shifts etc., even
in what is the model for all science, physics. Science consists, we would hope,
of a methodology, not so much in a body of truths arrived at as in a
methodology, and people do not even necessarily agree on the existence of a
firm scientific methodology, see Kuhn, Popper, etc.
If we say we will apply science to setting up a rational society, will we not
within the blink of an eye find ourselves in the company of B.F. Skinner with
"Walden II", and other social scientists who have proposed rational
societies before? In other words, are you being Utopian?
My last question for the day concerns taboos. You make much of the
irrationality of taboos in current society, both left-wing and right-wing
taboos. You propose the abolition of both. However, do not taboos also serve a
function in societies? Many things you would (I surmise) consider immoral, such
as stealing, being dishonest at work, and so on, are covered by taboos. I
remember a story about yams, sickle cell anemia and malaria where some taboo
existed among an African tribe against eating yams that ultimately saved the
members of the tribe against malaria, I think by preserving sickle cell anemia,
which plays a role in preventing malaria. In any event, the interplay between
all these things was quite complex, but the taboo regulating them was powerful
in the prevention of harm to the members of the tribe. Don't, in your opinion,
taboos and tradition play in general at least some role in making possible
co-existence between members of a society?
Koos van der Wilt
Los Gatos
USA
7/11/1997
Rejoinder
by Rietdijk
(1)
What will we do with genetic information? My suggestion is: let prospective
parents decide what positive corrections as to their reproductive cells will be
applied in a laboratory, under the supervision of genetic and medical experts.
These would have the task of preventing what could be dangerous to the health
of the child. This will foster evolution, in spite of possible problems. Let
the law regulate this matter via the paths of democracy. Thus we would continue
social evolution of the past couple of centuries: letting free markets and
democracy do their work, and trying to improve them in the process.
(2) Democracy, in coherence with a general rationalization of thinking to be
expected from the increasing impact of science and technology, will also guide
us as to "what is rational and moral". Think of our progress as to
this since, say, 1800 AD. Better lie-detectors, coupling of computer files to
detect fraud, and genetic screening finding out much about individuals -
whether they could be dangerous, or be a good mate for you - could do much
more. All of this will gradually develop, leaving us
much time to learn.
(3) Also as to your question about methodology and "a body of truths"
I suggest our enthusiastically continuing the path of increasing knowledge,
technological sophistication and moral enlightenment. Methodology does no more
constitute a fundamental problem in modern science.
(4) In all, I do not believe in Walden II's or enforced Utopia's, but in free
markets "countervailed" by democratic governments, in referenda (on
non-technical issues) and in increasing knowledge, also about human nature and
the differences between people. Such knowledge will facilitate genetic
engineering and eugenics on the basis of facts and rational values. The latter
will gain influence according to the gradual disappearance of religious
orthodoxy and the growth of enlightened utilitarianism as our moral basis.
(5) It is necessary to discriminate between (a) rational prohibitions, e.g.
with respect to stealing, and (b) dogmatic taboos. The former aim at reducing
suffering, whereas the latter very often increase it, or reduce happiness. All
taboos and prohibitions should be "screened" rationally as regards
their impact on happiness. As to the yams: sometimes an "irrational"
taboo will work favorably, simply by chance; or was it old experience with the
African tribe? Experience ossified into a taboo?
C.W. Rietdijk
15/11/1997
Open
letter to Professor Alan Sokal
Dear
Professor Sokal,
As a colleague theoretical physicist who, just as you, is also interested in
philosophy, I address you in connection with your active and successful fight
against postmodern nonsense about science. I read your pages on the Internet
and am enthusiastic. You are so much right that I have nothing to add to your
subject proper. "Sokal's Hoax" is already a standing expression.
Still, it could be appropriate to broaden the subject beyond the extremism of
various postmodernists as regards our discipline. Within this context, I was
happy to see that you are interested in social matters too, i.e. that you are
on the side of progress with some degree of militancy.
Now I feel that, in Derrida's, Lyotard's, Irigaray's and Harding's
"hermeneutic" or "transgressive" bunk about Relativity and
Quantum Mechanics, we merely see the tip of an iceberg. An iceberg that has
much to do with a fundamental division in society in general, viz. the one of
progress versus corrupt or at least irrational power. Or, that of enlightened
thinking versus those parts of the establishment that have much to fear from
it. Let me clarify this in some theses.
(1) We should not restrict our criticism of postmodernism to its
"treatment" of natural science but extend it to its very way of
thinking and "arguing". Neither is the current wave of relativism and
irrationalism limited to postmodernism. The latter is a mere specimen of a more
general tendency in modern philosophy, to the effect that it turns against
rationalism, objective values based on reason, and the ideas of the
Enlightenment at all. Think of existentialism, structuralism and authors like
Foucault. Even think of Wittgenstein and pseudo-rationalistic neo-positivism
who/which abandoned the crucial concepts of "understanding" and
"rational models".
(2) Dominating tendencies in modern "abstract" art join flawlessly
with anti-rationalistic philosophies in that their purport is suggesting that
man and the world lack any coherent, scientifically understandable order, that
reason and values are inherently subjective or context-defined and that,
therefore, the idea of progress does not make sense.
(3) Now it is naive to ignore the fact that so powerful philosophic, artistic
and general ideological tendencies among intellectuals - also think here of
dominating relativism in the social sciences - could be "a mere
coincidence". As substantially progress-minded thinkers we should know it
is interests that (unconsciously) not only dominate politics but major general
ideas too. Hence I suggest our no longer considering the extravagances of
postmodernism "discussing" physics as an isolated specimen of
craziness with a limited category of academics.
(4) In fact, fashions of thinking from existentialism to Foucault to
postmodernism to "abstract" art have a common message: "down
with the Enlightenment". That is: "The argument, reason and objective
rational values do not have the last word, because arguments depend on
extra-rational premises". (The latter always remain vague.) Now my
core-thesis is: In the 18th and 19th centuries reason and
the Enlightenment were fought by the Church, dogma, traditionalism and often by
open censorship and bajonets. In our 20th century these were
succeeded by other, more disguised means of fighting or undermining reasonable
argument, among which are precisely the ones elucidated above. I.e., Derrida,
Foucault, Lyotard, Lacan, Beuys, Rauschenberg, etcetera embody modern
successors of the Church and anti-Enlightenment, with a "progressive"
label. They just as well fight reason and undermine the idea of progress. Hence
their popularity in the media and with the establishment.
(5) In other words, conservatism got new clothes in opposing reason, rational
values and the idea that they are our outstanding instruments in fighting
injustice and irrational power and privilege. Fine for those thriving on
those... Let us not fall into the trap of not seeing the wood for the trees:
the nonsense of Harding, Irigaray, etcetera etcetera should not so much be
fought for its own sake, but for the deeply reactionary trend of which they are
mere caricatural extremes.
C.W. Rietdijk, D.Sc.
Bloemendaal
The Netherlands
23/11/1997
Verwijdering
van het misdaad-gen
Geachte
dr. C.W. Rietdijk,
Volgens de befaamde 'Minnesota Twin Study' van Thomas J. Bouchard (Science, Oct
12, 1990) is het aandeel van onze erfelijkheid in ons gedrag ongeveer 70
procent. 'Links' heeft dit feit altijd hevig bestreden want dit staat de
'maakbaarheid' van de maatschappij in de weg. U heeft gelijk: 'genetic factors
are the main cause of crime'. Om criminaliteit te bestrijden moet je dus niet
de maatschappij, maar de menselijke genenschat veranderen. Ik lees in een van uw
nieuwsbrieven dat men in Engeland een methode heeft gevonden om in ei- dan wel
zaadcellen omgewenste genen te verwijderen. Welnu. Dit opent interessante
perspectieven.
Er is een gen waarvan historisch en wetenschappelijk is bewezen dat het zeer
criminogeen is. De bewoners van onze penitentiaire inrichtingen zijn voor meer
dan 90 procent in het bezit van dit gen. Dragers (carriers) plegen meer dan 90
procent van alle moorden, inbraken, geweldsdelicten, oorlogsmisdaden,
vermogensdelicten en alles wat in de ogen van God en maatschappij verboden is.
Dat doen die dragers niet alleen in Nederland, maar overal in de wereld. Niet
alleen nu, maar in alle tijden. Het moet nu toch zo langzamerhand biotechnisch
mogelijk zijn om dit Y-gen uit het genoom van de Homo sapiens te verwijderen?
Als de mensheid van dit criminogene gen wordt verlost en voortaan alleen zal
bestaan uit homozygote XX-individuen, zal de criminaliteit bewijsbaar met
minstens 90 procent dalen. Het zij zo. Zachte heelmeesters maken stinkende
wonden.
Graag uw reactie,
Jan Paalman
j.paalman@wxs.nl
17/3/1998
Reactie
van Rietdijk
Geachte
heer Paalman,
Hoewel ik het eens ben met de globale strekking van uw discussiebijdrage, en
zeker ook hoop op genetische ingrepen in de toekomst die de criminaliteit
krachtig zullen terugdringen, twijfel ik toch aan de complete feitelijke
correctheid van sommige van uw stellingen.
(1) Het verwijderen van ongewenste - ziekte, misdaad of zwakbegaafdheid
stimulerende - genen, of zelfs maar de kennis daarvan, is qua mogelijkheid of
"stadium" minder ver, op dit ogenblik, dan u suggereert.
(2) Het verwijderen van het Y-gen zou betekenen dat er inderdaad alleen
XX-individuen overblijven, dat wil zeggen, alleen vrouwen! Zou dát niet even
een ramp zijn ?! Probeerde u me in het ootje te nemen? Wilt u het kind met het
badwater weggooien?
C.W. Rietdijk
2/4/1998
On
Reactionary Philosophy and Modern Art
I've
skimmed through the essay "On Reactionary Philosophy and Modern Art".
I certainly agree with the author on affirming the importance of reason and
scientific research. And yet I think he would do well to consider
psychotherapist Otto Rank's criticism of Freudian psychoanalysis over 65 years
ago. Rank pointed out that the failure of early psychoanalysis was that it
mixed the roles of psychotherapy and scientific research: the method of
research and the method of therapy were conflated.
Rank calls art and philosophy "spontaneous therapies". What this
implies is that the scientific enterprises and the therapeutic (artistic, philosophic)
enterprises fill two utterly different and incommensurable roles. While precise
methodologies and systems are required in the former, they have always been of
little use to the latter, which relies on aesthetic/emotional experience.
Foucault's pronouncements on power and knowledge or Derrida's ruminations on
"differance" do not take as their goal the invalidation of scientific
inquiry: they instead belong to the poetic, the literary, and the aesthetic
domain, the goal of which cannot possibly be confused with that of the physics
laboratory or the medical hospital. (All of the "philosophers" whom
the author cites are aesthetic philosophers, not philosophers of science.)
C.W. Rietdijk claims that for contemporary artists and philosophers,
"torture and Auschwitz are OK provided that you as a subject, or your
traditions, feel them to be so, as the Nazis did." This is an insensitive
and libelous statement unsupported by any evidence that any contemporary
philosophers and artists hold such an attitude. The therapeutic role of art and
philosophy is to alleviate suffering. I have never encountered a statement
glorifying genocide by any of the writers that Rietdijk cites; on the contrary,
I have read statements by a number of them specifically rejecting the attitude
that Rietdijk attributes to them.
"While medical therapy, in general, aims at preventing the destructive
process by removing its cause, psychotherapy on the other hand is somewhat
different ... These forms of help do not pretend to uproot the cause of the
suffering - the emotional life - but they accept it, affirm it, and attempt to
give it liberating possibilities of expression. In a word, they are cathartic.
However, they unburden only temporarily and have to be applied again and again.
To this form of therapy belongs, first of all, love - moreover, the enjoyment
and production of art ..." (Otto Rank, "Emotional Suffering and
Therapy").
Scientific experiment can inform the process of therapy but it cannot replace
it. Physicists have never consoled nor provided an expressive outlet for the
grieving, the anxious, the restless, the lonely, the abused, the depressed, the
neurotic - and they never will, nor should they be expected to. Nor should we
have reason to take alarm when art and philosophy and other therapies use
concepts like "indeterminacy", "chance", or
"intersubjectivity", for that is how they fulfill their unique
purpose. The arts and humanities are not halting rational inquiry or public
discourse (if anything, they are in danger of becoming relegated to the dusty
corners of culture only to be replaced by mass consumerism). If contemporary
artists are so often not criticized (even though, contrary to your statements,
there have always been loud protests against the often outrageous nature of
such art) it is because they are so often successful in their expressive
(therapeutic) role.
Nathan
nstrait@grfn.org
9/3/1998
Rejoinder
by Rietdijk
Dear
Nathan,
You address two main problems: (1) science and psychotherapy, and (2) my
accusation that various modern philosophers and intellectuals (implicitly)
accept Auschwitz and torture.
(1) I see an important common aspect of science and psychotherapy: seeking
truth, articulation, catharsis, and the Aha-Erlebnis, that is,
understanding, up to and including "emotional understanding" and
relief. People like Foucault and Derrida are mystifyers in denying the very
existence of objective truth and by also denying any articulate and transparent
model of the world to be possible. In doing so, they fundamentally accept uncertainty
- the source of most anxiety and neuroses. They even have a
heartfelt sympathy for uncertainty and the accidental, in turning against the
complex of ideas of the Enlightenment. In my opinion, the essence of
psychotherapy is causing troubled waters to become transparent and the
uncertainty to be brought within the realm of rational and/or moral
controllability. The complex of ideas of Foucault, and also those of
postmodernism, have an opposite purport: devaluing, or denying the possibility
of, man as achieving a coherent complex of emotional and rational
Aha-Erlebnisse. Art has the function of contributing to such goal. Not to
be "incomprehensible".
(2) Of course, not many modern thinkers openly accept torture,
Auschwitz etc. But in saying that good and evil are relative, and only
based on social agreements, on preferences of the community, rather than having
an objective basis in a moral order of the universe, one implicitly accepts
Auschwitz.
For as a moral relativist one cannot declare in default the Nazis if they
tortured and murdered: they were legitimately acting according to their social
agreements, not violating any objective moral order. For the latter does not
exist, relativists maintain.
C.W. Rietdijk
2/4/1998
Again: On
Reactionary Philosophy and Modern Art
I
would like briefly to respond to C.W. Rietdijk's comments on my previous
message. I have two points to make:
(1) Rietdijk writes: "I see an important common aspect of science and
psychotherapy: seeking truth, articulation, catharsis, and the Aha-Erlebnis,
that is, understanding, up to and including 'emotional understanding' and
relief." This appears to be true, but science and therapy differ
dramatically in how they reach this understanding and relief. Science (including
psychological diagnosis, which differs from therapy) proceeds largely through
rational induction and meticulous method. Therapy proceeds largely through play
(in art and music and literature, for example), which is the process by which
the patient is able to give constructive expression to powerful emotions. In
many cases, one does not help relieve suffering by making patients even more
painfully and agonizingly aware of their suffering; rather, one helps patients
by allowing them constructive expression of it. Play is a very important part
of this, and play is important in many other areas of life as well; as Derrida
said in an interview: "Within the university ... you can study without
waiting for any efficient or immediate result. You may search, just for the
sake of searching, and try for the sake of trying. So there is a possibility of
what I would call playing. It's perhaps the only place within society where
play is possible to such an extent." Rietdijk seems to want a world
without play and without healing, by placing a ban or moratory on all activity
that does not confine itself to an inductive scientific method.
(2) Rietdijk purports to practice a lucid method of objective analysis;
however, he never supports any of his statements. For instance, in his response
to my message, he claimed: "The complex of ideas of Foucault, and also
those of postmodernism, have an opposite purport: devaluing, or denying the
possibility of, man as achieving a coherent complex of emotional and rational
Aha-Erlebnisse." But he never demonstrates how this is true, and in fact
it is incorrect. Take, for instance, Foucault's essay "What is
Enlightenment?" where he states, "The critical ontology of ourselves
has to be considered not, certainly, as a theory, a doctrine, nor even as a
permanent body of knowledge that is accumulating; it has to be conceived as an
attitude, an ethos, a philosophical life in which the critique of what we are
is at one and the same time the historical analysis of the limits that are
imposed on us and an experiment with the possibility of going beyond
them." Further reading of Foucault clearly reveals that he is not a
"moral relativist" who believes that everything is permitted, as
Rietdijk claims, but a thinker with a very specific and limited field of
inquiry who shows that we can never relinquish our responsibility toward
justice and must continually critique institutions of injustice: a very
coherent and responsible ethos.
In conclusion, Rietdijk merely repeats the same claims ad hominem, without offering
any textual or empirical evidence of their truth. He renounces all playfulness,
and his austere rhetoric on matters of aesthetics is nothing more than an
unsubstantiated yet rigidly held opinion; his scholarship is not only libelous,
but is also irresponsible insofar as he attempts to present his own opinion as
objective truth, which is the very relativistic mistake that he (erroneously)
attributes to the artists and philosophers he considers enemies.
Nathan
nstrait@grfn.org
10/4/1998
Rejoinder
by Rietdijk
Let
me give these points:
(1) Indeed I consider "search[ing], just for the sake of searching, and
try[ing] for the sake of trying" to be rather fruitless, also as a therapy
[see also (2) below]. It simply fits in postmodern philosophy as one more
specimen of incoherence and going nowhere.
(2) I am not against play as amusement, but perhaps there is already too much
amusement, at least in the Western world. For the rest, I do not see
psycho-analytic, behavior or eclectic psycho-therapies, or medicinal ones,
having much to do with playing. But did I ever deny that, in some cases,
"pseudo-catharsis" in the form of play may help?
(3) Science is far more than induction - though ideally always coherent -, e.g.,
deduction, synthesis, creativity, intuition and refuting nonsense.
(4) In the very sentence you quote from Foucault he admits that "critical
ontology" as aimed for by him is no "permanent body of knowledge that
is accumulating". That is, it is no science but only "an ethos".
That serves all sorts of purposes: it is typical non-information,
"political" vagueness.
(5) Actually, Foucault even radically advocates incoherence, relativism,
subjectivism and nihilism in the following quotation: "First of all, we
can say that today's writing has freed itself from the dimension of expression.
Referring only to itself, but without being restricted to the confines of its
interiority, writing is identified with its own unfolded exteriority. This
means that it is an interplay of signs arranged less according to its signified
content than according to the very nature of the signifier." (Foucault in
P. Rabinow, The Foucault Reader, New York 1984.)
(6) This joins with the fact that Foucault actually excuses murderers, thieves
and swindlers by considering them to be merely "criminalized" by
society. In his nihilism he also goes so far as declaring reason not to be
superior to unreason. (For documentation, see The Scientifization of Culture, p. 176.)
C.W. Rietdijk
13/4/1998
On lying
politicians
Rietdijk
(CWR) complains about "frequently lying politicians" and thinks that
lie-detectors would be helpful. But helpful for what? What kind of lies has CWR
in mind? Are they really that obnoxious?
I suggest that most lies have to do with the reasons given for the goals
stated. People want their proposals accepted, and support them with arguments
they expect to have the best chance to persuade some part of the public. Given
the shaky frame of reference of the audience they give in stead of their real
reasons the stuff that probably motivates that audience. In most cases it would
be a hopeless task to rebuild a more sophisticated frame of reference in the
audience before stating the corresponding sophisticated reasons to it. So, the
lie consist in misleading the audience about what goes on in the mind of the
politician. I can live with such lies. For that matter, as a lover in spe I
sinned in the same way to some girls who needed a bit of verbal encouragement.)
Moreover, stating the real reasons can draw the attention of opponents to
aspect of the case that will hurt the chance of success. I fail to see why this
kind of lying is unreasonable. CWR clearly fails to acknowledge that politics
is (besides all other things) a game, in which the playful elements are as essential
as in a game of chess: the art of outwitting the opponent should not be scorned
upon, but praised like any good move in a game of chess.
A somewhat similar argument can be stated for the province of law, that is
equally detested by CWR for aspects reminding of playing games, where making
'bad moves' spoils the case. In law CWR's complaints are more convincing. This
is because society as a whole request law enforcement as a means to protection.
Where protection fails, law fails. Here I share CWR's concerns. But politics
has much less to do with protection than with the battle of competing
interests. There is sufficient scope for the art of debate and criticism in
politics to fight any violence of truth, that is really doing damage.
This is a contribution from an early admirer of "Vooruitgang, cultuur en
maatschappij", who does not fully understand what important new insights
CWR promoted in 40 year of criticism after his courageous first work. Is he not
repeating himself too much?
Henk Jonker
(hjajonker@wxs.nl)
Almere
1/6/1998
Rejoinder
by Rietdijk
(I)
In my opinion, the similarity of the cases of politics and law enforcement is
much greater than Jonker feels. I.e., in politics too, lies will prejudice the public
interest. A few suggestions as to concrete questions with using lie detectors
may illustrate this:
(1) To the Dutch government: "Did you frustrate air strikes against
Bosnian Serbs in the Srebrenica period? If so, why? Or did the French do
so?"
(2) "Is it true that - as some experts assert - Dutch public bureaucracy
is so slow in making building land available and in giving building permits
that this constitutes a serious bottleneck, so that housing shortage continues
and prices soared 60 % in 7 years?"
(3) Question to leftist politicians: "Could it be true that your deeper,
half-conscious motive for not willing to reduce immigration of Third-World
people is that you applaud the arrival of more "disadvantaged"
because this implies more leftist voters in the future?"
(4) "Why did you refrain from militating in your Parliament against the
situation that 80 % of EU agricultural-policy benefits land with the 20 %
richest farmers, who don't need help?"
Question to Mr. Jonker: As 50 % of US voters feel our leaders to be crooked,
and 79 % that it is a few major interests rather than chosen governments that
are in control (NRC Handelsblad, 13-11-1996), doesn't it make sense then to
find out something hitherto hidden in "the corridors of power"? By
some very "intrusive" questions?
(II)
Jonker suggests that few new insights appeared in my work after Vooruitgang,
cultuur en maatschappij (1959). Well, see my latest book Wetenschap
als bevrijding (1997), pp. 176-177, where nine insights and theories are
listed that I feel to be representative for my socio-cultural work. Only the
second and seventh can be found in Vooruitgang, cultuur en maatschappij. (They have
been rather radically improved in later works.) Six ones - and many more
explanations - were introduced in The Scientifization of Culture (1994).
Inter alia, they refer to the "red thread in history" as a core
element in my thinking, to an explanation of the major impact of relativism,
"modern" art and anti-rationalism within an anti-red-thread context,
to a radical extension of Schelsky's ideas on ideology and technology, to
relations between microphysics and the paranormal, to Gödel's theorem and to
various other major subjects, that are also integrated into a general
socio-cultural theory.
C.W. Rietdijk
14/6/1998
Op verzoek
van Bart Croughs volgt hier de tekst van een column die hij eerder publiceerde
in Intermediair:
Meer exhibitionistische salarissen, graag!
Marcel
van Dam, onlangs in HP/De Tijd gevraagd naar zijn verdiensten, verklaarde dat
het forse inkomen dat hij genoot terecht was: het was nu eenmaal wat de markt
ervoor gaf. Dezelfde Van Dam ging vorig jaar in zijn Volkskrant-column nog
heftig tekeer tegen het 'graaien' van de managers die het lef hadden een hoger
marktsalaris te verdienen dan hij.
Het is een probleem waar niet alleen Marcel van Dam mee worstelt. Progressieve
denkers die tekeer gaan tegen de 'exhibitionistische salarissen' die in het
bedrijfsleven worden verdiend, zitten wel vaker met het probleem dat hun eigen
salarissen ook behoorlijk boven modaal liggen. Goede raad is duur. Hoe aan te
tonen dat de grens van wat er verdiend mag worden precies ligt bij wat je zelf
verdient, zodat jouw verdiensten terecht zijn, terwijl de verdiensten van de
mensen die het beter hebben getroffen getuigen van een verwerpelijk
exhibitionisme dat hard aangepakt zou moeten worden? Het lijkt onbegonnen werk.
In de VS hebben in 1996 twee senatoren een wetsvoorstel gedaan waarin
'verantwoordelijke ondernemingen' werden beschreven als ondernemingen waarvan de
managers hooguit 50 keer zoveel verdienen als de minst verdienende werknemers.
Maar dit soort concrete voorstellen maken de zaak alleen maar erger, omdat de
absurditeit ervan zo in het oog springt. Waarom is een manager die minder
verdient dan het 50-voudige van de minimumloner een ethische, politiek correcte
manager, en een manager die meer verdient een inhalige, materialistische,
exhibitionistische graaier? Op welke wonderbaarlijke rekenmachine is dat
uitgerekend? Waarom die grens niet leggen op bijvoorbeeld het 5-voudige, zoals
Hans Janmaat onlangs heeft voorgesteld, of op het 500-voudige? Je hoeft geen
genie te zijn om in te zien dat die grenzen allemaal even arbitrair en
irrationeel zijn, en de anti-kapitalistische zaak bepaald geen goed doen.
De Duitse socioloog Helmut Schoeck verklaarde in zijn magnum opus 'Der Neid'
het geklaag over mensen die veel verdienen uit afgunst. Een wat vriendelijker
verklaring is een gebrek aan elementair economisch inzicht.
Boosheid over hoge salarissen van anderen getuigt niet in alle gevallen van een
slechte inborst of een gebrekkig inzicht. Het is volkomen terecht wanneer het
over overheidsdienaren gaat: hoe hoger de salarissen en gouden handdrukken die
politici en ambtenaren elkaar toespelen, des te meer geld de overheid van de
belastingbetaler afhandig moet maken, en des te minder er voor de
belastingbetaler overblijft. Belastingbetalers hebben dus het grootste gelijk
van de wereld wanneer ze zich boos maken over de gouden handdrukken voor
procureurs-generaals. Veel mensen lijken te denken dat voor de privé-sector
hetzelfde geldt: hoe meer iemand verdient, des te minder er voor de rest van de
mensheid overblijft; veel verdienen is dus 'onethisch'.
Dit nu is onjuist. Anders dan het inkomen van de staat, dat onder dwang van de
belastingbetaler afhandig wordt gemaakt, worden de inkomens in de privé-sector
vergaard op basis van vrijwilligheid. Je kunt er alleen geld verdienen door
producten of diensten aan te bieden die anderen meer waard vinden dan het geld
dat ze ervoor moeten neertellen. Beide partijen zijn bij dergelijke transacties
beter af. Hoe beter je je medemensen van dienst bent, hoe meer ze bereid zijn
naar hun portemonnee te grijpen, en hoe rijker je wordt.
Voor de privé-sector geldt dus het omgekeerde van wat voor de staatssector
geldt: hoe meer je verdient, des te beter is de rest van de wereld af. Het is
dan ook geen toeval dat de mensen die in de priv(c)sector de meest
exhibitionistische inkomens vergaren (Bill Gates van Microsoft, Andy Grove van
Intel, Larry Ellison van Oracle) tevens de mensen zijn die de wereld de
informatierevolutie hebben geschonken. Vergelijk dit met wat Beatrix voor haar
exhibitionistische miljoenenuitkering levert – krukkige, cliché-matige
kersttoespraken vol hypocriet gepreek over andermans inhaligheid.
Dit stuk is geschreven met behulp van software van Microsoft, op een computer
met Intel Inside. Het is dus niet louter uit sociale bewogenheid dat ik zeg:
weg met de maatschappelijk verantwoorde ondernemingen! Leve de exhibitionistische
salarissen!
Bart Croughs
Groningen
Naschrift
van Rietdijk
De
heer Croughs vormt een welkom nonconformistisch element in onze
"gebureaucratiseerde intelligentsia"; maar ditmaal ben ik het niet
met hem eens. Enkele punten:
(1) Op 26-5-1998 werd op p.16 van NRC Handelsblad verwezen
naar langjarig onderzoek dat uitwees dat de beloning van directies nauwelijks
enige correlatie vertoont met de prestaties van de onderneming in kwestie.
(2) Wanneer de optieregelingen deel uitmaakten van een werkelijk vrij
marktmechanisme, beogend de meritocratische selectie van optimale managers, dan
zou ik het geheel met de heer Croughs eens zijn. In feite echter is die
selectie in zó hoge mate een kwestie van old-boys-networks dat zelfs de eerste
belanghebbenden bij bekwame managers - de aandeelhouders - haar niet
meritocratisch (via een vrije markt in kwaliteiten) blijken te kunnen
maken. Immers, we zien:
(3) Het overwicht van zittende directies en commissarissen op de aandeelhouders
blijkt zo groot dat talloze beschermingsconstructies deze laatsten benadelen.
Als de aandelen van een bedrijf 100 staan en een potentiële overnemer biedt
130, pleegt dat fijn te zijn voor aandeelhouders. Toch houden zulke
beschermingsconstructies de overname dan vaak tegen: de directie wil op zijn
plaats blijven, en zet dat daarmee door, als old-boys-network.
(4) Bij Philips bleken de aandeelhouders ook zó machteloos of indolent dat ze
20 jaar slechte managers tolereerden, waaronder jaren een President die na
12.00 uur wegens alcoholproblemen niet meer aanspreekbaar was. Opnieuw
prevaleerden de old boys.
(5) Mijn conclusie is nu dat ook inzake de optiebeloningen het old-boys-network
gemakkelijk prevaleert boven het aandeelhoudersbelang van de bekwaamst
mogelijke managers. Die bestuurders willen veel opties - of ze bekwaam zijn
of niet.
En de aandeelhouders laten hen begaan zichzelf opties toe te kennen, zoals ze
hen in de gevallen van de punten (3) en (4) ook lieten begaan.
Jarenlang - van 1950 tot 1990 - deed het Japanse bedrijfsleven het met 8 %
groei veel beter dan het Amerikaanse. Maar managers verdienden in Japan 20 %
van wat vergelijkbare Amerikaanse ontvingen. (Dit blijkbaar ondanks het niet
geringe old-boys-gehalte van de Japanse situatie.)
We moeten de vrije markt in kwaliteit en prestaties verbeteren, en studie maken
van dit probleem.
Nú werken opties mijns inziens demoraliserend omdat ze de gedachte van een
positieve relatie tussen prestaties en beloning juist ondermijnen.
C.W. Rietdiijk
14/6/1998
Nogmaals:
exhibitionistische salarissen; reactie van Croughs op Rietdijks naschrift
"Op
26-5-1998 werd op p.16 van NRC Handelsblad verwezen naar langjarig onderzoek
dat uitwees dat de beloning van directies nauwelijks enige correlatie vertoont
met de prestaties van de onderneming in kwestie", aldus Rietdijk
Hier kan ik moeilijk van onder de indruk raken. Er wordt zo ontzettend veel
slecht onderzoek gedaan in de sociale wetenschappen, dat moet Rietdijk toch met
me eens zijn... Ik wil hier nog even afzien van de linkse, anti-kapitalistische
instelling van de doorsnee sociale wetenschapper, die in het onderzoek nogal
eens tot uitdrukking komt. Zelfs al zijn de onderzoekers in kwestie niet
bevooroordeeld, dan nog is er de vraag of dit soort onderzoek überhaupt goed
kan worden uitgevoerd. Ik zou graag weten: hoe is dat onderzoek precies opgezet
en uitgevoerd? Hoe worden de prestaties van de managers precies gemeten? Dat
goed te meten lijkt me bijzonder moeilijk, zo niet onmogelijk. Ervan uit te
gaan dat buitenstaanders die geen enkele ondernemerservaring hebben (sociale
wetenschappers) beter de productiviteit van bedrijfsbaasjes kunnen inschatten
dan degenen die door hun succes hebben bewezen daar goed in te zijn, is een
nogal merkwaardige veronderstelling.
Je kan natuurlijk zeggen: kijk naar de winstgevendheid van het bedrijf en kijk
vervolgens naar de salarissen van het management, en kijk dan naar de
correlatie (ik neem aan dat het onderzoek op deze methode gebaseerd is, maar
als dit niet zo is zou ik van Rietdijk graag vernemen waarop dan wel). Maar dat
is een zeer slechte methode, omdat de winstgevendheid van bedrijven slechts
voor een deel afhangt van de productiviteit van het management. Er zijn veel
andere factoren in het spel, en hoe wil je al die factoren uit elkaar houden?
De economie is geen laboratorium waar je naar hartelust experimenten kunt doen,
waar je 'other things equal' kunt houden.
Sommige bedrijven verkeren in de omstandigheden dat zelfs een geniale manager
er geen winst mee weet te maken, en andere bedrijven verkeren in de
omstandigheden dat zelfs een idioot nog mooie winsten weet binnen te slepen.
Briljante beslissingen van managers kunnen hun vruchten pas jaren later
afwerpen, wanneer er allang nieuwe managers in het zadel zitten; en ook van
desastreuze beslissingen kunnen de schadelijke gevolgen pas jaren later
zichtbaar worden, wanneer de verantwoordelijke managers allang weer verdwenen
zijn. De overheid kan mooie opdrachten of subsidies verstrekken, de
concurrentie in de wielen rijden met importbeperkingen, anti-trustwetgeving,
vergunningenstelsels, enzovoorts enzovoorts. Dit heeft zeer veel invloed op de
winstgevendheid van een bedrijf, maar met de productiviteit van het management
heeft dit alles niets te maken. Bovendien hangt de winstgevendheid van een
bedrijf niet alleen van een paar topmanagers af, maar ook van de productiviteit
van iedereen die onder het management werkt. Een slecht personeelsbeleid kan
vanwege de door de overheid ingestelde ontslagbescherming nog decennialang
doorwerken, zonder dat de managers er veel aan kunnen doen. Enzovoorts,
enzovoorts. Bovendien: welke managers vergelijken de onderzoekers met elkaar?
Als je de managers van plaatselijke MacDonalds vergelijkt met de managers van
Unilever, dan zul je zien dat bedrijven die miljardenwinsten maken inderdaad
hun managers vele malen meer betalen dan bedrijven die hun winsten in
tienduizenden uitdrukken, en dat er dus een hoge correlatie is tussen
bedrijfswinsten en salarissen voor het management. Om deze conclusie te
voorkomen zullen de onderzoekers zich waarschijnlijk beperkt hebben tot het
vergelijken van bedrijven die ongeveer even groot zijn. Dat op die manier de
correlatie een stuk lager zal uitvallen, is niet echt verwonderlijk.
Maar veel belangrijker dan dit alles is: hoe zou empirisch onderzoek de
elementaire logica van het menselijk handelen kunnen weerleggen? De logica van
het menselijk handelen zegt dat wat men op de vrije markt verdient, ernaar
tendeert een afspiegeling te zijn van de diensten die men verstrekt. De reden
is eenvoudig: over het algemeen hoef je niet bang te zijn dat werknemers bij
bedrijven teveel betaald krijgen, eenvoudig omdat de eigenaar van het bedrijf
dit uit eigen zak moet ophoesten; en meer betalen dan nodig is, daar hebben
mensen over het algemeen bijzonder weinig zin in. Zelfs als de
bedrijfseigenaren bijzonder vrijgevig zijn worden werknemers niet snel meer
betaald dan ze waard zijn, eenvoudig omdat dit leidt dit tot extra kosten voor
het bedrijf; zo'n bedrijf kan uiteindelijk niet concurreren met bedrijven die hun
werknemers niet meer betalen dan wat ze waard zijn. Wat eerder verwacht kan
worden op de vrije markt is dat werknemers minder betaald krijgen dan ze waard
zijn, maar ook dit is geen probleem vanwege de concurrentie tussen bedrijven.
Is een werknemer b.v. voor een bedrijf ƒ100.000 per jaar waard, en hij krijgt
slechts ƒ80.000 betaald, dan loont het voor andere bedrijven om de man een
salaris te bieden van b.v. ƒ90.000. Bedrijven die te weinig betalen, snijden
zichzelf dus in hun eigen vlees, evenals bedrijven die teveel betalen. De vrije
markt vormt dus een permanent mechanisme om het kapitaal automatisch te laten
overgaan van de handen van mensen die slechte economische inschattingen maken
in de handen van mensen die goede economische inschattingen maken.
Ook kunnen werknemers die zich niet op waarde geschat achten een eigen bedrijf
beginnen - iets dat zelfs in een kapotgereguleerd land als Nederland nog elk
jaar door hordes mensen wordt gedaan. Dit mechanisme om salarissen vast te
stellen is misschien niet perfect - maar weinig dingen in het leven zijn
perfect - maar het is vele malen beter dan het enige alternatief: de salarissen
laten vaststellen door de overheid, zoals Rietdijk lijkt te willen. (Als hij
dit niet wil, ben ik benieuwd wat hij dan wel wil; hij is daar nogal vaag
over).
Bij de overheid ontbreekt dit ingebouwde mechanisme om salarissen goed vast te
stellen volledig; concurrentie ontbreekt – hoezeer de overheid de ambtenaren
ook overbetaalt, de overheid zal niet failliet gaan, maar verhoogt eenvoudig de
belastingen; consumenten wordt verboden naar een goedkopere concurrent te
stappen –, en het inkomen van de overheid wordt niet vergaard door mensen
vrijwillig te laten betalen voor de diensten die worden aangeboden, maar door
mensen met intimidatie en geweld geld af te persen voor de aangeboden diensten,
of mensen nu behoefte aan die diensten hebben of niet, en of ze de prijs nu
redelijk vinden of niet. Er bestaat dus bij de overheid geen enkel verband
tussen diensten aan de consument en salaris.
Rietdijk denkt dat dit soort redeneringen kunnen worden weerlegd door naar
empirisch onderzoek te wijzen, maar dat is een misverstand - een misverstand
waar de meeste economen de laatste decennia lippendienst aan bewijzen, maar die
bij de betere economen in de praktijk geen rol speelt.
De economie heeft als wetenschap veel meer gemeen met wiskunde en logica dan
met natuurkunde en scheikunde; economische wetmatigheden spoor je niet zozeer
op door empirisch onderzoek te doen, als wel door je verstand te gebruiken. Een
voorbeeld zal dit duidelijk maken. Een van de economische wetmatigheden waar de
meeste economen het over eens zijn is dat het door de overheid instellen van
een minimumloon dat boven het marktloon ligt, leidt tot werkloosheid; en hoe
hoger het minimumloon ten opzichte van het marktloon ligt, hoe hoger de
werkloosheid zal zijn. De redenering is simpel: als een laaggeschoolde
werknemer met zijn diensten per maand ƒ1000 waard is voor een bedrijf, en er
wordt een minimumloon ingesteld van ƒ2700 dan verliezen bedrijven die
dergelijke werknemers in dienst nemen ƒ1700 per maand op die werknemer. Dit
soort mensen zal dus niet snel ergens worden aangenomen; en hoe hoger het
minimumloon ligt ten opzichte van het marktloon, hoe hoger de werkloosheid zal
zijn. (Bij een minimumloon van 1 miljoen per maand zouden we allemaal werkloos
zijn).
Iedereen met een goed werkend verstand kan inzien dat dit een economische
wetmatigheid is, zonder dat hij enig empirisch onderzoek heeft gedaan naar het
verband tussen minimumloon en werkloosheid. Het is zelfs een pré om daar geen
empirisch onderzoek naar te doen, want niet zo slimme mensen zullen na het doen
van empirisch onderzoek tot de conclusie komen dat de wetmatigheid in kwestie
een illusie is. Want wat 'blijkt' uit empirisch onderzoek? Soms wordt verhoging
van het minimumloon inderdaad gevolgd door een verhoging van de werkloosheid,
maar soms ook niet, en soms vermindert de werkloosheid zelfs. Conclusie van de
empiricus: 'het effect van het minimumloon op de werkloosheid is onduidelijk'.
Er zijn zelfs economen in wiens onderzoek een hoger minimumloon wordt gevolgd
door minder werkloosheid, en die concluderen dat een hoger minimumloon voor
meer werkgelegenheid zorgt; deze idioten hebben de laatste jaren zelfs prominent
de kranten gehaald.
De meeste economen laten zich 'officieel' wel leiden door het dogma dat
economische wetten worden gevonden niet door je verstand te gebruiken maar door
empirisch onderzoek te doen, maar ze gebruiken in de praktijk gewoon hun verstand;
als ze horen van onderzoek waar een verhoging van het minimumloon gevolgd werd
door verminderde werkloosheid, dan concluderen ze terecht dat de verbeterde
werkgelegenheid een gevolg is van andere factoren, die de negatieve invloed van
het hogere minimumloon teniet hebben gedaan. (Die andere factoren kunnen niet
constant worden gehouden, en empirisch economisch onderzoek bewijst dan ook
weinig.)
Als de uitgangspunten en de logica van een economische redenering kloppen, dan
klopt ook de conclusie van een redenering, en kan die conclusie door empirisch
onderzoek nooit worden weerlegd. Een redenering kan alleen worden weerlegd door
een fout in de uitgangspunten of de logica aan te wijzen; zolang dat niet
gebeurd is met betrekking tot economische wetten, doen economen er dus goed aan
om empirisch onderzoek naar de geldigheid van economische wetten als overbodige
onzin te beschouwen. (Zie voor een nadere toelichting op deze stelling Human
action
van Ludwig von Mises - een boek dat Rietdijk in een van zijn vroege werken wel
in de bibliografie heeft opgenomen, maar waar hem helaas weinig van bijgebleven
is, zoals hij me in een telefoongesprek meedeelde.) Kortom: als mijn
redeneringen over de logica van het menselijk handelen kloppen, dan heeft het
wijzen op empirisch onderzoek, zoals Rietdijk doet, geen zin, want empirisch
onderzoek kan een kloppende redenering niet weerleggen; empirie en logica
stemmen altijd met elkaar overeen. Aan de andere kant, als mijn redeneringen
niet kloppen, dan moet aangetoond kunnen worden waar de redering niet klopt, en
dat heeft Rietdijk niet gedaan.
Een deel van ons meningsverschil is hierop terug te voeren dat in onze
maatschappij niet echt sprake is van een vrije markt, ook niet in de
privé-sector. Wat ik betoog geldt voor de werkelijk vrije markt, en in veel
mindere mate voor de op dit moment bestaande privé-sector, die door allerlei
overheidsreguleringen, subsidies etcetera moeilijk nog een vrije markt kan
worden genoemd. Het voorbeeld van Philips waar Rietdijk mee komt aanzetten is
zo'n typisch voorbeeld van een half staatsbedrijf, waar door de staat miljarden
aan subsidie is ingepompt. Dat er in de huidige privé-sector een minder hoge
correlatie tussen prestaties en beloning bestaat dan wenselijk is, ben ik dus
geheel met Rietdijk eens.
Voor ondernemers in de huidige priv(c)-sector geldt vaak dat hun relaties met
de overheid belangrijker zijn dan hoe goed ze in staat zijn in de behoefte van
de consument te voorzien. Denk behalve aan de Philipsleiding aan de
concurrenten van Bill Gates (zoals Netscape) die Microsoft niet op eigen kracht
kunnen bijhouden en daarom naar de staat stappen om Microsoft af te stoppen;
denk aan bedrijven die door hun banden met de overheid lucratieve
overheidsopdrachten weten binnen te slepen, importbeperkingen weten af te
dwingen en zo de buitenlandse concurrentie uitschakelen, lobbyen voor een
vergunningenstelsel bij de overheid om het zo de potentiële concurrentie
moeilijk te maken, enzovoorts, enzovoorts. Dit alles leidt er inderdaad toe dat
relaties ('old boys network') soms belangrijker zijn dan competent
ondernemerschap.
Mijn oplossing hiervoor is: voer een werkelijk vrije markt in; schaf al het
overheidsingrijpen dat tot deze 'old-boys-network'-toestanden leidt af. Wanneer
het er alleen om gaat de consument te behagen, zullen competente ondernemers
vanzelf bovendrijven. Consumenten hebben, anders dan ambtenaren en politici,
geen boodschap aan old-boys-networken; consumenten is het slechts te doen om
prijs en kwaliteit. Rietdijk's oplossing lijkt te zijn: nog meer
overheidsingrijpen om de schadelijke gevolgen van het eerdere
overheidsingrijpen ongedaan te maken. Ik zeg 'lijkt te zijn', omdat Rietdijk,
zoals gezegd, niet altijd even duidelijk is in wat hij nu precies wil.
Opmerkelijk is ook dat Rietdijk in het geheel niet ingaat op de toch concrete
vragen die ik heb gesteld in mijn stuk. Rietdijk vindt dat de managers teveel
verdienen, maar mijn vraag: 'op grond van welke maatstaven bepaal je dat,
hoeveel moeten de managers dan wel verdienen, en hoe bepaal je dat', laat hij
geheel onbeantwoord. Dat lijkt me geen toeval: die vraag is redelijkerwijze
niet te beantwoorden, en de kritiek op de salarissen van managers is dan ook
vrij zinledig, behalve wanneer het dient als opstap om de eigenaren van de bedrijven
de macht over hun eigendommen terug te geven die hen door de overheid is
ontnomen. De enige 'redelijke salarissen' zijn salarissen die op basis van
vrijwilligheid worden uitbetaald.
Een ander misverstand is dat van de opties. Rietdijk vindt dat de managers door
de optieregelingen een miljoeneninkomen vergaren dat niet door hun prestaties
wordt gerechtvaardigd. Dat de prestaties van managers die met hun opties
miljoenen hebben binnengehaald geen miljoenensalaris rechtvaardigen, is
natuurlijk heel goed mogelijk. Maar het is onzinnig om de miljoenen die de
opties van de managers de laatste jaren hebben opgebracht als salaris te
beschouwen. Als een manager opties krijgt die ƒ600.000 waard zijn, en na 3 jaar
grote beursstijgingen zijn die optie 3 miljoen waard, dan is het salaris van de
manager slechts ƒ200.000 per jaar. Zo'n man heeft helemaal geen
miljoenensalaris; zo'n man heeft gewoon een mooie slag op de beurs geslagen.
Het zou exact hetzelfde zijn geweest wanneer die man i.p.v. opties ter waarde van
ƒ600.000 voor drie jaar een salaris van ƒ600.000 voor drie jaar had gekregen,
en dat salaris vervolgens had omgezet in opties. Als dat gebeurd zou zijn, zou
niemand geklaagd hebben.
De optiewinsten gaan ook in principe helemaal niet ten koste van de aandeelhouders,
zoals Rietdijk meent, maar ten koste van de mensen die de verplichting op zich
hebben genomen de optiewinsten uit te betalen. Als een manager opties krijgt
ter waarde van ƒ100.000, en die opties worden na een paar jaar forse
beursstijgingen door de manager geïnd voor ƒ500.000, dan zijn de aandeelhouders
niet ƒ500.000 kwijt, maar slechts ƒ100.000; de resterende ƒ400.000 wordt
betaald door speculanten die erop gokten dat de aandelen niet zo snel zouden
stijgen. (Alleen bedrijven die het risico nemen zelf als speculant op te
treden, betalen het volle pond, maar dat is niet inherent aan de
optieregelingen). De hele herrie in de media dat de optieregelingen schandelijk
zijn omdat ze ten koste gaan van de aandeelhouders, slaat dus nergens op. Het
omgekeerde is het geval: door de optieregelingen kunnen topmanagers veel
verdienen, terwijl de aandeelhouders maar een fractie van die verdiensten
hoeven op te hoesten. Door de optieregelingen hebben de aandeelhouders dus de
mogelijkheid om voor een dubbeltje op de eerste rang te zitten.
"Het overwicht van zittende directies en commissarissen op de
aandeelhouders blijkt zo groot dat talloze beschermingsconstructies deze
laatsten benadelen", aldus Rietdijk. "Als de aandelen van een bedrijf
100 staan en een potentiële overnemer biedt 130, pleegt dat fijn te zijn voor
aandeelhouders. Toch houden zulke beschermingsconstructies de overname dan vaak
tegen: de directie wil op zijn plaats blijven, en zet dat daarmee door, als
old-boys-network."
Met deze kritiek ben ik het geheel eens. De eigenaren van de onderneming horen
de macht in handen te hebben; zo werkt dat in een vrije markt. Wie betaalt,
bepaalt. Van het tegengaan van overnames door het zittende management hebben
aandeelhouders veel last, en ze zijn dan ook het gevolg van ingrijpen door de
instantie waar Rietdijk vaak zo'n hoopvolle blik op richt: de overheid. Zo
bepaalt in de V.S. de Williams Act dat iedereen die een onderneming wil
overnemen, moet stoppen wanneer hij 5 % van de aandelen in handen heeft; vervolgens
moet hij zijn bedoelingen bekend maken. Dit doet de prijs van de aandelen
stijgen, zodat het minder aantrekkelijk wordt de onderneming over te nemen.
Bovendien geeft dit het management de tijd om barri(r)res op te werpen -
zogeheten 'green mail' en 'poison pills'. (Welke wetten en reguleringen in
Nederland zijn ingevoerd om de macht van de aandeelhouders te beperken weet ik
niet, maar ongetwijfeld zijn dat er nog meer dan in het meer kapitalistische
Amerika). Ik zou zeggen: schaf die overheidsreguleringen af en geef de macht
weer terug aan de aandeelhouders. Wat Rietdijk wil is me niet duidelijk.
En voor zover te hoge salarissen voor het management een kwestie is niet van
machteloze maar van indolente aandeelhouders die het allemaal wel goed vinden –
een andere suggestie van Rietdijk – is er niets aan de hand. Aandeelhouders
hebben het volste recht een deel van hun winst af te staan aan hoge salarissen
voor de managers. Ik zie niet in waarom buitenstaanders zich daar druk over
zouden maken. Het geld is van de aandeelhouders en niet van de buitenstaanders.
Als aandeelhouders in plaats van een extra vakantie te nemen het goed vinden
dat de managers extra opslag krijgen, dan is dat hun goed recht.
Overigens heeft de verontwaardiging over de salarissen van de managers over het
algemeen niets te maken met de belangen van de aandeelhouders die geschonden
worden. Als dat het geval was, dan zou als reactie de machtspositie van de
aandeelhouders versterkt worden. Dit gebeurt niet; het enige antwoord van de
overheid is de belastingen op opties verhogen – een actie waar de belangen van
de aandeelhouders alleen maar mee geschaad worden. Als bedrijven geen
optieregelingen meer kunnen betalen voor de managers, zal het inkomen van de
managers voortaan volledig uit de zakken van de aandeelhouders moeten komen,
i.p.v. dat de speculanten dit ophoesten. De belangen van de staat, die een
extra inkomstenbron erbij krijgt, lijden uiteraard niet onder deze maatregel,
evenmin als de populariteit van de politici, die met deze maatregel zeer in de
smaak vallen bij het afgunstige volk dat slechts kan dromen van de salarissen
van topmanagers.
Van Rietdijk wil ik wel geloven dat hij zich druk maakt vanwege de belangen van
de aandeelhouders – hoewel hij daar dus ongelijk in heeft – maar van de mensen
die het circus op gang hebben gezet – mensen als Marcel van Dam, Wim Kok e.d. –
is het duidelijk dat afgunst en slecht economisch inzicht (de intellectuelen),
en kiezers paaien en inhaligheid (de politici) de voornaamste factoren zijn. Toen
het circus op gang kwam, had niemand het over de belangen van de
aandeelhouders; dat kwam pas veel later in de discussie ter sprake.
"Jarenlang deed het Japanse bedrijfsleven het met 8% groei veel beter dan
het Amerikaanse", aldus Rietdijk, "maar managers verdienden in Japan
20 % van wat vergelijkbare Amerikaanse ontvingen."
So what? Wil dit zeggen dat de Amerikaanse managers worden overgewaardeerd? Je
kan evengoed zeggen dat de Japanse managers worden ondergewaardeerd. Zolang je
geen objectieve maatstaf hebt om de waarde van die mensen vast te leggen,
blijft het allemaal een slag in de lucht. Afgezien daarvan: hoe kun je de
productiviteit van Japanse en Amerikaanse managers in Godsnaam vergelijken? Dat
levert nog veel meer moeilijkheden op dan de productiviteit vergelijken tussen
managers binnen een en hetzelfde land. Er zijn zoveel andere factoren die per
land verschillen en die invloed op de winstgevendheid van bedrijven kunnen
hebben... Dat de bedrijven in de V.S. het jarenlang slechter deden dan de bedrijven
in Japan, te verklaren uit het feit dat de Japanse managers productiever waren
dan de Amerikaanse managers, lijkt me niet de meest zinnige verklaring. De
afgelopen tien jaar doen de Amerikaanse bedrijven het beter dan de Japanse
bedrijven. Zijn al die competente Japanse managers ineens incompetent geworden,
en zijn die incompetente Amerikaanse managers ineens competent geworden? Dit
soort verschillen tussen landen kan veel beter verklaard worden door andere
factoren, zoals de economische politiek die de betreffende overheden voeren,
enzovoorts.
Opties werken volgens Rietdijk "demoraliserend omdat ze de gedachte van
een positieve relatie tussen prestaties en beloning juist ondermijnen".
Is dat zo? Over het algemeen geldt: hoe hoger de winsten van het bedrijf, hoe
meer de aandelenkoersen stijgen, en hoe meer de opties waard worden. Als de
managers alleen in langlopende opties worden uitbetaald, valt het belang van de
managers dus samen met het belang van de aandeelhouders, namelijk: stijgende
winsten en stijgende beurskoersen. Om de negatieve effecten van de reguleringen
die de macht van de aandeelhouders hebben aangetast te omzeilen, zou je juist
kunnen zeggen dat het goed is de managers voornamelijk in opties uit te
betalen. Natuurlijk profiteren de managers dan mee van een algeheel goed
beursklimaat, en lijden ze mee onder een algeheel slecht beursklimaat, maar hun
eigen inbreng blijft bestaan.
Het punt is: of optieregelingen een goede manier zijn om mensen te belonen,
moet niet door buitenstaanders als Rietdijk of Croughs worden uitgemaakt, maar
door de mensen die de lonen uitbetalen. Het is hun geld, en niet het geld van
Rietdijk of Croughs, en dus is het hun zaak hoe ze belonen, en niet de zaak van
Rietdijk of Croughs – in de praktijk: de staat. Zowel uit moreel oogpunt (een
van de tien geboden luidt meen ik: blijf met je handen van andermans centen af)
als uit economisch oogpunt – zie het betoog hiervoor waarom lonen het best in
een vrije markt kunnen worden vastgesteld – is het dus het beste als niet
politici en hun raadgevers de intellectuelen, maar de bedrijfseigenaren de
lonen vaststellen.
"We moeten de vrije markt in kwaliteit en prestaties verbeteren, en studie
maken van dit probleem", aldus Rietdijk tot slot.
Ik heb de afgelopen jaren een uitgebreide studie van het probleem gemaakt, en
ben tot de conclusie gekomen dat de vrije markt niet verbeterd kan worden door
overheidsinterventie. Wat de huidige privé-sector betreft, daar zijn
revolutionaire verbeteringen mogelijk: schaf alle bestaande
overheidsinterventie af.
Literatuur:
Murray Rothbard - For a new liberty
Murray
Rothbard - Power and market
Henry
Hazlitt - Economics in one lesson
Hans
Hermann Hoppe - The economics and ethics of private property
Hans
Hermann Hoppe - A theory of socialism and capitalism
George
Reisman - The government against the economy
Wie
deze boeken heeft doorgewerkt (zeer aan te bevelen) en geïnteresseerd is in
meer, kan me emailen: bc@euronet.nl
Bart Croughs
Groningen
10/7/1998
Reactie
van Rietdijk
Enkele
kernpunten:
(1) Mijn criterium voor inkomensverdeling is optimalisering van geluk. Hevel je
ƒ1000 over van wie ƒ1.000.000 per jaar verdient naar iemand met ƒ30.000
inkomen, dan geeft dit meestal winst aan geluk. Anderzijds dient ongelijkheid
qua beloning vaak als prikkel tot prestaties. Conclusie: alleen
inkomensverschillen die extra prestaties uitlokken, zijn zinvol.
(2) Het is weinig redelijk, aan te nemen dat als bijvoorbeeld medici hun
inkomen via een prijskartel opvoeren, dit hun prestaties verhoogt. Iets
soortgelijks geldt voor "relatiocratisch" buiten een vrije markt om
opgevoerde beloningen van managers. In zo'n van redelijk standpunt
"twijfelachtige" situatie terzake van honorering, wordt empirisch
onderzoek zeer relevant, met de bekende resultaten die ik aangaf.
(3) Door de vele andere factoren dan manager-prestaties die optie-waarden
bepalen, wordt het (zichzelf) toekennen van opties hogelijk een loterij met
gratis loten. Het is ook iets anders dan het kopen van aandelen: daarbij loop
je risico, een risico dat economisch nuttig is bij de kapitaals-allocatie.
(4) Mijn oplossing voor ons probleem ligt in het verlengde van het
arbitrage-lichaam dat ik eerder voorstelde als zinvol bij arbeidsconflicten:
niet pressie (stakingsdreiging) van arbeidsmonopolies (vakbonden), maar het
algemeen belang (meestal marktconformiteit) moet de arbeidsvoorwaarden bepalen.
Dat wil in ons geval zeggen: laat een waakhond-orgaan ook hoge inkomens
screenen op marktconformiteit: of ze voldoende "vrij" tot stand
kwamen. "Old-boys-generated" inkomen zou moeten worden weg-belast.
Hierbij ook geen gecompliceerde procedures, maar oordeling via stemming, dus
door een meerderheid van de waakhond-raad, over de vraag of niet even bekwame
personen voor een lager bedrag hadden kunnen worden aangeworven. Opties passen,
als deels zijnde een risicoloze loterij, überhaupt niet bij een goede beloning
voor prestaties. Speculatiewinsten, en die van vrije ondernemers, vallen buiten
mijn voorstel omdat het hier om vrijere kapitaals- en prestatiemarkten gaat.
Voorkennis en andere "inbreuken" dienen uiteraard wél te worden
aangepakt.
(5) Een regeling als genoemd zal ook bij de meerderheid van de bevolking de
gedachte helpen wegnemen dat niet gekozen regeringen, maar een aantal grote
belangen de dienst uitmaken. (In de VS is die meerderheid nu 79% volgens NRC
Handelsblad van 13 nov. 1996.)
(6) Mijn punt (4) past in het kader van anti-kartelwetgeving. Maar blijkens
zijn opmerking over Bill Gates is de heer Croughs daar geen vriend van. M.i.
zijn inbreuken op gelijke kansen voor concurrerende bedrijven en concurrerende
"solliciterende" managers - van kartels tot old-boys-networks -
vormen van corruptie, waarbij de overheid moet ingrijpen.
(7) De opties werken wel degelijk ten nadele van de aandeelhouders: er worden
namelijk nieuwe aandelen voor uitgegeven door het bedrijf in
kwestie. Dit i.p.v. dat, zoals de heer Croughs lijkt te menen, door speculanten
die bepaalde verplichtingen op zich namen, aandelen aan de managers moeten
worden geleverd. Die nieuwe aandelen maken dat de winst van het bedrijf nu over
een groter aantal aandelen moet worden verdeeld, dit ten nadele van de
bestaande aandeelhouders.
(8) Ik meen dat "indolente" aandeelhouders evenzeer door de wet
moeten worden beschermd als "indolente" consumenten die nu op de
warenwet kunnen steunen i.v.m. zaken die ze door heel alert te zijn wel zelf
hadden kunnen weten over koopwaar.
(9) I.v.m. Japanse en Amerikaanse managers: waar je geen redelijk
kwantificerende maatstaf hebt om de waarde van mensen te meten - zoals echt
vrije concurrentie van onder meer solliciterende managers -, moet je volgens
(1) de inkomensverschillen van overheidswege flink matigen.
(10) De heer Croughs zegt ongeveer halverwege zijn betoog: "als mijn
redeneringen niet kloppen, dan moet aangetoond kunnen worden waar de redenering
niet klopt, en dat heeft Rietdijk niet gedaan." Mijn vraag:
W(c)lke redenering van de heer Croughs toonde aan dat de optieregelingen in
kwestie van productiviteitsstandpunt efficiënt zijn, veeleer dan hogelijk een
old-boys-karakter te dragen? Míj lijkt hij te willen zeggen: "Als vrije
concurrentie of productiviteitsprikkels helaas niet het aantoonbare criterium
vormen voor het toekennen van optie-beloningen, laten de status-quo-krachten
dat criterium dan maar bepalen, inclusief de old-boys-networks. En onderzoek in
deze kan me niet zoveel schelen."
Ik aanvaard die krachten niet zomaar, evenmin als de maffia, en roep tegen
beide de democratische overheid te hulp. Waarvoor ook hebben we democratie en wetten
dan om "jungle-situaties" onder rationele en morele controle te
brengen, en om onze intelligentie óók toe te passen op macro-processen in de
samenleving?
C.W. Rietdijk
20/7/1998
Wiley
DePublisher & Edinburgh Looneyversity
versus
Chris Brand
The g Factor, a product
of Christopher Brand's thirty years in the psychology of intelligence and
personality, was published in the UK by Wiley (Chichester) in February 1996 and
met with expert approval. While commending the book, Britain's leading
psychologist, Hans Eysenck, particularly remarked (in Personality &
Individual Differences 26, 1996):
"Apart from being accurate, Brand is also courageous;
he deals with 'sensitive' problems in a straightforward, accurate fashion,
without treading unnecessarily on vulnerable toes."
However, the
politically correct exponents of 1990's multiculturalism thought otherwise.
They urged Wiley to withdraw the book from publication -- the modern form of
censorship (applied similarly in 1997 to ex-Governor of Hong Kong, Chris
Patten, when his then publisher, HarperCollins, discovered that his book
criticized Red China).
Interviewed by the press in April 1996,
Brand agreed there would tend to be racial differences in children's speeds of
school progress. Brand cheerfully accepted he would be what critics of IQ
standardly called a 'scientific racist' -- though Brand preferred the term
'race realist.' Brand believed The g Factor would vindicate his
position and expose IQ's extremist critics as hysterical 'ignoracists' whose
ideology had rendered them incapable of examining evidence; but Brand was due
for a long wait. (For use of the term 'scientific racist' see, for example:
Steven Fraser et al., 1995, The Bell Curve Wars, New York:Basic; and
Kenan Malik, 1996, The Meaning of Race, Basingstoke:Macmillan.
The term had become used by such academic critics of IQ as Stephen Jay Gould,
Leon Kamin, Richard Lewontin and Steven Rose to describe psychologists like
Hans Eysenck, Arthur Jensen, Richard Lynn and J. Philippe Rushton who did race
research and came to hereditarian conclusions.)
De-published by Wiley (on orders from their
New York head office), slated by his University Principal, and replying in
kind, Brand found himself under attack from all quarters. 'Feminists' took a
special interest as it emerged that Brand sympathized with Freud and believed
in biologically-based sex differences as well as race differences. Through
1996/7, Brand was witch-hunted, censored by his University, thrown to the
tabloid press for writing his censorship-lambasting NewsLetter in defence of
his book, sent before a three-month disciplinary Tribunal by his University and
fired. Precisely why he was fired still remains a mystery.
The facts are as follows.
- Brand
had refused to grovel to Edinburgh University's Principal. In April, 1996,
Sir Stewart Sutherland had told the press that he found Brand's apparent
views on IQ "false and personally obnoxious." The Principal's
comments were given wide publicity (e.g. in the London broadsheet press).
After the Principal refused to withdraw his unprecedented condemnation,
and refused to read Brand's book, Brand began criticizing the University
on the Internet in The 'g' Factor NewsLetter. (This
newsletter was issued almost daily. It gave news of, and support to people
attacked for political incorrectness -- for mentioning enduring human
individual and group differences. The newsletter castigated
social-environmentalist ideas that people are easily conditioned, shaped
or driven into psychopathology by others.)
- On 16
October, 1996, Brand e-mailed colleagues and supporters one page of
comment which ridiculed the prosecution of a 73-year-old Nobel Laureate,
Carleton Gajdusek, who faced a 30-year jail term for non-violent
paedophilia in Maryland dating back to 1985. (Gajdusek's work on 'laughing
brain rot' [kuru] in Papua New Guinea had helped crack
bovine spongiform encephalopathy [BSE, or Mad Cow Disease]. Gajdusek had
adopted some forty children from Papua New Guinea -- where growing boys
commonly have paedophilic relationships with 'uncles' -- and educated them
in the United States at his own expense. Brand said it was time for
'paedohysterics', like 'ignoracists', to do their homework and learn that
paedophilia was not invariably harmful. Instead, however, 'paedohysteria'
would continue to mount -- e.g. resulting in Hollywood refusing to
distribute a new film of Lolita.)
- After
the publication of a letter from the University Principal in The
Scotsman (4 November 1996) denying that he condemned The g
Factor, which he still said he had not read, a recipient of
Brand's e-mail showed the comment on paedophilia to the Scottish press.
(Edinburgh's 'AntiNazi League' and its well-wishers disliked the too-cosy
relationship that they saw developing between Brand and Principal
Sutherland; so they arranged a textbook 'trial by media.')
- Scandalised
front-page comment immediately appeared in tabloid newspapers (8 November,
1996). One front-page banner headline was: FIRE BRAND (Daily Record, 9
November). Suspension from teaching and nine months of investigation by an
E.U. Tribunal culminated, on 8 August 1997, in Brand being dismissed,
after 27 years of service in the university, for his "gross
misconduct."
- Just
what Edinburgh University found "disgraceful" in Brand's conduct
remains to be clarified. In the University's prosecution case and parade
of witnesses to its own Tribunal, the main alleged problem was that Brand
had upset his Psychology colleagues by his realistic and humorous
observations on a range of psychological topics, and especially on
'left-feminist issues' like whether low IQ women should be specially
encouraged to use contraception. Brand's colleagues in psychology also did
not like him achieving publicity for his views. Thus for him to have articulated
the long-standing (though little publicised) expert consensus that some
forms of paedophilia are empirically harmless (when involving intelligent
and uncoerced adolescents) was, for his colleagues, 'the last straw.' Yet
what exactly was "disgraceful" in Brand's pointing to the
empirical evidence about paedophilia -- or to the empirical evidence about
race and single-parenting -- and indicating his conclusion that mercy
should be shown to the accused Nobelist? The University's final position,
after nine months of work on the subject, was that it objected not so much
to what Brand had said as to the way he had said it. -- But the same
complaint could be made retrospectively against any
statement by an academic that finally fell foul of the tabloid newspapers.
Essentially, Edinburgh University is requiring that no academic should
make any controversial views intelligible to the public that pays
academics' salaries.
On 24 March 1998, Brand's Appeal against his dismissal was rejected by a Scottish High Court judge who had been selected by the University. Mr T. Gordon Coutts, QC, ruled that, under the UK's 1988 Education Act, British academics -- whatever the disciplinary codes of their own universities might actually say -- do not need to be guilty of anything as serious as "gross misconduct" for their universities to be entitled to sack them without warning. Since 1988, academics can be dismissed for "good cause" -- a term deriving from general UK employment protection legislation, but certainly permitting dismissal for expressing views that are merely embarrassing to an employer. Brand's battle with Edinburgh University has thus revealed, so far, that 'academic freedom', as usually understood, was ended in Britain in 1988. R.I.P.
Yet the Coutts verdict is far from being the end of the matter. For example, it remains unclear how Brand's conduct was "disgraceful" -- even without the requirement that the degree of disgrace should amount to "gross misconduct." Brand's defence of his book certainly lacked modern piety, political correctness and any undue deference to Edinburgh University's Principal. Yet what action of Brand's was truly "disgraceful" or "scandalous" or "immoral"?
In contrast, it is perfectly clear how to punish today a British academic who says genes are substantially involved in causing the empirical link between race and IQ: he is de-published, hounded by self-styled 'anti-racists', condemned by his university, thrown to the tabloid press so they can rake through his sex life, and fired for the slightest hint of departure from media morality in any of his opinions. Brand had not even called for a change in the law when denying that the typical intelligent paedophile did demonstrable harm. He had offended ideologues and hysterics merely by pointing out that scientists know much that contradicts the press and popular opinion -- whether about race or paedophilia. Above all, Brand had challenged the politically correct formulation that all human inequalities are the result of the downtrodden having suffered 'disadvantages' which armies of utopians should be employed by the state to rectify. Brand had disputed the environmentalistic view that society is full of 'victims' of capitalism, imperialism, racism or male chauvinism -- a view that would express itself in Britain's 'Dianamania' of 1997 and in many individuals' claims to have 'recovered memories' of childhood abuse.
Though modern research unfailingly shows the environments imposed upon people to account for rather little -- and their own choices of environment to count for much -- Brand's challenge could not be tolerated by those who enjoy their roles as the paid champions of state welfarism. The West's new piety demands that universities return to their pre-twentieth-century condition in which religious belief could not be seriously challenged; and Edinburgh University has agreed. Those who hope British academics will help them explain controversial truths to the public must hope in vain. Until the Edinburgh verdict is overturned, every British academic will know he is not seriously free -- even in e-mail -- to mention unpopular facts. Britons have liked to sing in the twentieth century that they "never, never, never shall be slaves"; but their universities will now remain enslaved to American campus speech codes until Brand and The g Factor are vindicated.
On Chris Brand and The g Factor, see: www.crispian.demon.co.uk.
See also Chris Brand's weekly William McDougall NewsLetter.
For more detail on the history, see any of the following:
http://www.webcom.com/zurcher/thegfactor/index.html
http://www.webcom.com/zurcher/thegfactor/gpress.html
http://www.cycad.com/cgi-bin/Brand/
For Chris Brand on personality psychology, see:
PERSONALITY, BIOLOGY & SOCIETY -- a guide and resource manual covering the main topics and arguments in differential psychology (the study of personality and individual differences). Quotations from academic, literary and journalistic sources illustrate points of view about:
mind & body, consciousness, hemispherology, nature & nurture, dimensions of personality, identity and the self, intelligence, psychometrics, personality testing, psychopathology, multiple personality, crime, creativity, psychoanalysis, psycho-social engineering, vocational guidance, group differences (age, sex, class and race) and political psychology. Special coverage is given to sex and aggression; to the everyday psychological concepts of heart, mind, soul, spirit, will and conscience; and to the merits of individualizing therapy and education
Genenvervuiling
Geachte
heer Rietdijk,
Hierbij neem ik de gelegenheid te baat om te reageren op een artikel in het
Deventer dagblad van zaterdag 17 juli j.l. Geflankeerd door een verhaal met een
hoog Telegraaf-gehalte over 'de 33-weken oude Roxenna, die in de armen van haar
moeder sterft ', treft ik uw denkbeelden aan over genenvervuiling. Bravo -
eindelijk iemand die man en paard noemt.
Puur biochemisch gezien lijkt het inderdaad zo, dat de mensheid al vele decennia
bezig is het aloude natuurlijke selectieproces te doorkruisen, niet alleen door
betere voeding en medische verzorgen, maar ook door (soms onbegrijpelijke)
tolerantie ten opzichte van bepaalde gedragingen van onze medemens. Al dan niet
veroorzaakt door een aanwijsbaar genetisch effect zoals het crimogene gen, zou
het wellicht beter zijn als bepaald genetisch materiaal niet zou voorkomen in
het menselijk genoom. Als u eens per abuis op de Jerry Springer show heeft
afgestemd, zult u toch van goede huize moeten komen om mij het nut van sommige
'carriers' voor het menselijk ras duidelijk te kunnen maken. Ik volg ook met
veel genoegen de jaarlijkse uitreiking van de Darwin-award op internet,
toegekend aan exemplaren van het menselijk ras die door een enorme stommiteit
het leven laten. Door de groteske stupiditeit van hun daad is dat genetisch
gezien een geluk bij een ongeluk....
Maar tegelijkertijd ben ik mij ervan bewust, dat we misschien helemaal niet
moeten denken in termen van 'nut', of 'doel', wanneer we het hebben over
evolutie. Want ook de term 'genenvervuiling' is mijns inziens geboren in deze
context: vervuiling is net zo goed een waardeoordeel. Door de evolutie hebben
we de mogelijkheid gekregen ons te ontworstelen van 'primitieve' selectie,
alhoewel sommige oorlogstaferelen sterk doen denken aan lemmingen-gedrag.
Desalniettemin, als de uitkomst van de evolutie zorgt voor devolutie, dan bijt
hier de hond (of God?) dus in z'n eigen staart. Uw aanbeveling dat het de
hoogste tijd wordt dat de mensheid haar lot in eigen hand neemt, is op zich een
loffelijk streven, alleen vrees ik dat er geen enkele consensus zal zijn over
welke kant dat lot dan heengestuurd moet worden. Per definitie zijn de ouders
ongeschikt om te oordelen over hun eigen genetisch materiaal - neem alleen al
de onbegrijpelijke drang naar grote gezinnen bij sommige ouderparen in onze
overbevolkte wereld. Als er iets is wat in mijn ogen de natuurlijke selectie de
doodsteek heeft gegeven, is het wel de ongebreidelde voortplanting van de grootste
vervuiler op aarde!
In het artikel wordt verwezen naar eerdere uitspraken van u (die ik gemist
heb), dus vergeef mijn onbekendheid met uw werk - maar misschien kunt u mij
duidelijk maken hoe u het ziet gebeuren dat de mensen zelf hun selectieproces op
grote schaal gunstig zouden kunnen gaan beinvloeden. Ik hou m'n hart vast....
Erik Philippus
Deventer
19 juli 1999
Reactie
van Rietdijk
Geachte
heer Philippus,
Allereerst mijn dank voor uw positieve woorden. U vraagt ernaar hoe ik me het
voorstel dat de mensheid het genetische selectieproces gunstig zou kunnen
beïnvloeden. Ik denk hier onder meer aan drie mogelijkheden:
(1) In een later stadium directe "genetic engineering": het ingrijpen
in en manipuleren van genen, bijvoorbeeld om ziekten uit te bannen,
"familiekwalen" tegen te gaan, enz.
(2) In zijn boek Sleutelen aan de Schepping (Ten Have, 1998) ziet
de auteur Lee Silver al binnen weinige jaren de volgende mogelijkheden zich
voordoen:
Er worden bijvoorbeeld 20 eicellen van een toekomstige moeder buiten haar
lichaam bevrucht met 20 zaadcellen van de vader (echtgenoot). De 20
"micro-embryo's" worden gescreend en kunnen naarmate de
ontwikkelingen vorderen en onze kennis op dit terrein toeneemt, op steeds meer
eigenschappen vergeleken worden. De toekomstige ouders kiezen dan, in Silvers
visie, welk van de 20 in de baarmoeder wordt geïmplanteerd. Silver vindt dat
zeer acceptabel en ik ben het met hem eens.
(3) Verder denk ik ook aan verplichte sterilisatie van diverse soorten
chronische probleemgevallen: moeilijk opvoedbaren, asocialen, langduriger
verslaafden, recidivisten e.d.
Met vriendelijke groet,
C.W. Rietdijk
23 juli 1999
Return to Mainpage
Access count: